> Брэсцкая вобласць > Баранавіцкі раён > мястэчка Сталовічы
Сталовічы. Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

Сталовічы - фота і помнікі

Першая пісьмовая згадка: 1449?

Магчымыя варыянты:
Сталовічы Столовичи Stołowicze Stałovičy Ствалавічы Сталавічы Стваловічы Stvaloviczy Stvalaviczy Staloviczy Stolovichi Stvolovichi Stwołowicze Stolowicze Стволовичи Staloviczy

Каардынаты:
53° 12'50.98"N, 26° 2'18.59"E

Што паглядзець у Сталовічах

Гісторыя Сталовічаў

Былое мястэчка Сталавічы (Сталовічы), сёння вёска, цэнтр сельсавета і калгаса, знаходзіцца на р. Смалянка і шашэйнай дарозе Баранавічы — Навагрудак, за 8 км ад чыгуначнай станцыі Дамашэвічы. Найчасцей у дакументах сустракаецца пад назвай Стваловічы, Ствалавічы, радзей Сталовічы. У 1449 г. маёнтак Няміры Разановіча, у 1535 г. уласнасць князя І.К. Астрожскага, у 1571 г. князя Аляксандра Чартарыйскага, у 1596 г. князь Ю.А. Чартарыйскі прадаў яго пану Крыштафу Радзівілу Сіротку. Сіротка пабудаваў тут за свой кошт драўляную капліцу. Яго сын Жыгімонт Караль уступіў у рыцары Мальтыйскага ордэна і ў 1609 г. з дазволу вялікага магістра адкрыў у Стваловічах камандорства гэтага ордэна, якое праіснавала да часоў праўлення апошняга караля Рэчы Паспалітай Станіслава Панятоўскага. У 1639 г. была пабудавана мураваная капліца. У 1736 г. узведзены касцёл з каменю і абпаленай цэглы. Пад час Барскай канфедэрацыі 1772 г. пад Стваловічамі расейскія войскі А.В.Суворава разграмілі войскі Рэчы Паспалітай на чале з вялікім гетманам літоўскім М.К. Агінскім.

У 1793 г. Стваловічы былі аб'яўлены горадам, цэнтрам Стваловіцкай зямлі, а ў 1795 г. зноў сталі мястэчкам, цэнтрам воласці Навагрудскага павета Гродзенскай, а з 1842 г. Мінскай губерняў. Тут былі паштовая станцыя і карчма, стаяў расейскі ваенны гарнізон. У 1865 г. адкрыта народнае вучылішча. У 1867 г. 102 дамы, 523 жыхары. Дзейнічалі народнае вучылішча, каталіцкі касцёл, праваслаўная царква. У 1868 г. каталіцкі касцёл быў пераўтвораны ў праваслаўную царкву. У 1879 г. мясцовы праваслаўны прыход налічваў каля 3 тысяч вернікаў, з якіх пісьменнымі былі 10 працэнтаў. Царква мела каля 130 дзесяцін зямлі, у тым ліку 75 ворыва. На 1900 г. у мястэчку 100 двароў, каля 1 тысячы жыхароў, дзейнічалі валасное праўленне, народнае вучылішча, 3 млыны, 2 праваслаўныя царквы, 2 габрэйскія малітоўныя дамы, карчма, некалькі лавак. Славіліся Сталовічы сваімі кірмашамі, якія адбываліся 2 разы на год. На пачатку XX ст. 95 двароў, 858 жыхароў. Побач з мястэчкам быў аднайменны маёнтак; 1 двор, 25 жыхароў. На мяжы XIX — пачатку XX ст. пабудаваны з цэглы касцёл Сэрца Езуса. З сакавіка 1918 мястэчка ўваходзіла ў склад абвешчанай БНР. У 1921-39 гг. у складзе Польшчы. Паводле польскага перапісу 1921 г., мястэчка, цэнтр гміны Баранавіцкага павета Навагрудскага ваяводства; 116 дамоў, 678 жыхароў. Сумежна з мястэчкам размяшчаўся аднайменны фальварак; 3 дамы, 37 жыхароў. З 12.10.1940 г. вёска, цэнтр сельсавета. На 1.1.1998 г. 232 двары, 699 жыхароў.

Помнікі архітэктуры: царква Іаана Хрысціцеля (былы касцёл 1736-46), касцёл Сэрца Ісуса (1911). Помнікі: абеліск (1966) на брацкай магіле савецкіх вайскоўцаў і партызан, якія загінулі ў 2-ю сусветную вайну, памятны знак (1991) на месцы падзей 1771 г. На тэрыторыі вёскі размешчаны сядзібы сельсавета і калгаса, механічныя майстэрні, ветэрынарны ўчастак, млын, Дом быту, сталовая, клуб, бібліятэка, урачэбная амбулаторыя, аптэка, аддзяленне сувязі, аддзяленне сувязі, дзіцячы сад-яслі, магазіны.

Крыніца:
Г.І. Дулеба
Памяць. Баранавічы. Баранавіцкі раён
Мінск, Белта, 2000

Сталовічы. : Адметнасці | фота выбраных помнікаў

Каментарыі