> Брэсцкая вобласць > Маларыцкі раён > вёска Велікарыта > Прысядзібны парк пры былой сядзібе Траякуравых-Ляшчынскіх
Велікарыта. Прысядзібны парк пры былой сядзібе Траякуравых-Ляшчынскіх
Велікарыта. Прысядзібны парк пры былой сядзібе Траякуравых-Ляшчынскіх

Прысядзібны парк пры былой сядзібе Траякуравых-Ляшчынскіх | Велікарыта

Год пабудовы (перабудовы): XVIII
Каардынаты:
51° 56'9.57"N, 24° 4'1.71"E

Фотагалерэі

Выбраныя здымкі

Велікарыта. Прысядзібны парк пры былой сядзібе Траякуравых-Ляшчынскіх

У парку Траякуравых-Ляшчынскіх у Велікарыце Фота © Lena Voronova | Дата: 21.10.2012

Велікарыта. Прысядзібны парк пры былой сядзібе Траякуравых-Ляшчынскіх

Куток парку Фота © К. Шастоўскі | Дата: 30/05/2004

Велікарыта. Прысядзібны парк пры былой сядзібе Траякуравых-Ляшчынскіх

Куток парку Фота © К. Шастоўскі | Дата: 30/05/2004

Сядзіба ўпамінаецца ў матэрыялах каралеўскай рэвізіі 1668 г. У 1-й палове XVIII ст. належала роду Блюмскіх. У 1724 г. і 1758 г. каралём Рэчы Паспалітай Аўгустам III пацверджана ўласнасць на маёнтак Велікарыту Яну І Соф'і Блюмскім. Мястэчка вызначалася тым, што тут у 1864 г. было адкрыта адно з першых у краі земскае народнае вучылішча. Пасля Блюмскіх у сярэдзіне XIX ст. Велікарыцкі двор увайшоў у склад маёнтка Рудка, гаспадаром якога быў род Ягмінаў. У Ягмінаў Велікарыта была выкуплена ў 2-й палове XIX ст. нашчадкамі роду Кончынаў. Яны пабудавалі побач з колішняй сядзібай новы дом і аднавілі стары пейзажны парк, які адносіўся да XVIII, а магчыма, нават і да XVII ст. У пачатку XX ст., паводле даследаванняў мясцовых краязнаўцаў С. Мошчыка, В. Сенатарава і інш., прыкладна ў 1905 г., маёнтак з вёскамі Велікарыта, Гусак і Дубіца выкупіў у Кончынаў багаты яўрэйскі род Ліпчыцаў, але купчая была аформлена на імя памешчыка Ўладзіміра Ляшчынскага з Лышчыц. Фактычна па дакументах маёнтак належаў Ляшчынскім, але гаспадарыў у ім да 1-й сусветнай вайны род Ліпчыцаў.

У 1921 г., пасля ўсталявання польскай улады, Ляшчынскія вярнуліся ў Велікарыту і да 1939 г. валодалі маёнткам.

Сам Уладзімір Ляшчынскі, знаходзячыся ў бежанцах у Расіі, ажаніўся з князёўнай Траякуравай, атрымаў тытул князя і двайное прозвішча Траякураў-Ляшчынскі і стаў асабіста весці Велікарыцкую гаспадарку. Траякуравы-Ляшчынскія выгадавалі дваіх дзяцей — дачку Нэлю і сына Ўладзіміра, якія пэўны час працавалі настаўнікамі ў в. Дубіца. Паводле дакументаў, бацькі княгіні і яе цётка, якія прыехалі з Расіі, памерлі яшчэ да 1939 г. і пахаваны ў Велікарыце на ўскраіне сядзібна-паркавага ансамбля.

Перад прыходам Чырвонай арміі сям'я Траякуравых-Ляшчынскіх выехала ў Польшчу, а ў маёнтку была створана МТС. У пачатку 2-й сусветнай вайны сям'я вярнулася ў маёнтак. Паводле ўспамінаў старажылаў, княгіня Траякурава-Ляшчынская вызначалася дабрынёй, дапамагала мясцоваму насельніцву і нават партызанам матэрыяльна, але ў 1943 г. партызаны раптоўна напалі на сядзібу, княгіню закатавалі, а дом спалілі. Мясцовыя жыхары пахавалі яе побач з бацькамі ў парку. Стары князь Уладзімір Траякураў-Ляшчынскі разам з дзецьмі выратаваўся і выехаў у Варшаву, дзе пад час ваенных дзеянняў таксама загінуў ад прамога пападання бомбы.

Паводле сведчання сына князя Ўладзіміра Ўладзіміравіча, ягоны дзед князь Траякураў паходзіў з тых прадстаўнікоў роду, каго А. Пушкін апісаў у аповесці «Дуброўскі».

Велікарыцкі сядзібна-паркавы ансамбль размяшчаўся на паўднёвым беразе р. Рыты. Да 1-й сусветнай вайны ў сядзібе быў яшчэ стары панскі дом, які мясціўся непадалёку, на ўсход, на больш высокім беразе, зарослым хвойным маладняком. Новы сядзібны дом быў пабудаваны з дрэва ў цэнтры ансамбля. Будынак у плане меў форму выцягнутага прамавугольніка, накрыты высокім гладкім двухсхільным жалезным дахам, з двума высокімі комінамі і дзвюма парамі дахавых паўкруглых акенцаў. Цэнтральны фасад дома вылучаны двухпавярховым порцікам з трохвугольным шчытом.

Дом меў 14 пакояў (спальні, сталовую, кухню, рабочыя кабінеты, салон для гасцей, бібліятэку і інш.) 3 правага боку будынка была невялікая драўляная прыбудоўка.

Да цэнтральнага ўвахода дома вяла ўязная алея, абсаджаная па баках клёнамі, часткова захавалася. Кампазіцыя парку значна парушана з паўночна-заходняга боку, на месцы гаспадарчага двара, дзе раней жылі слугі, размяшчаліся крама, стайня, птушнік, свінарнік, абора і інш., з'явіліся цяпер індывідуальныя забудовы, якія ўклініліся сваімі дварамі ў паркавы ансамбль, абкружыўшы магілы Траякуравых.

3 паўднёвага захаду да парку шчыльна падступаюць хвойныя пасадкі. Тэрыторыю парку перасякае водаправод. У пасляваенныя гады ў парку мясцовае насельніцтва нарыхтоўвала дровы, але ў 1960-я гады высечка была забаронена.

Плошча рэшткаў парку складае каля 5 га. Каштоўнасць мае 200-гадовы разрэджаны дрэвастой дуба чарэшчатага, ясеня звычайнага, каштана конскага, акацыі і інш. Усяго ў парку расце 25 відаў дрэў і кустоў. Выключна каштоўныя тут 2 дрэвы бука ляснога. Перад домам размяшчаўся невялікі партэр з клумбамі. З тыльнага боку дома, на схіле, які спадаў уніз, адкрываліся шматпланавыя прасторы, падкрэсленыя экзотамі (піхтай, букам) і альтанкай. Ад цэнтральнага ўвахода і партэра ў глыбіню парку вялі 2 высыпаныя пяском алеі, якія ўтваралі кальцавы маршрут.

Велікарыцкі парк узяты на ўлік і пад ахову дзяржавы.

Крыніца:
Л.М. Несцярчук
Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х-ХХ стагоддзяў
Мінск, "БЕЛТА", 2002