Найстаражытнейшы горад Беларусі. Дакладных звестак аб заснаванні яго пакуль што няма. Летапісец Нестар, пішучы аб запрашэнні Рурыка, Сіневуса і Трувара на княжанне на Русь наўгародцамі, крывічамі, «весью і чудью», не гаворыць аб Полацку. Гэта тлумачыцца тым, што места не падтрымала іх і зберагло сваю непадлегласць. Толькі праз некалькі гадоў Полацак, хутчэй за ўсё пад уціскам збройнай сілы, падпарадкаваўся Рурыку, які назначыў у горад асобнага дзяржаўцу.
Царква Сьв. Сафіі
Манастыр Спаса-Эўфрасіньнеўскі
Першы датаваны летапісны ўспамін аб Полацку адносіцца да 862 г. У 865 г. кіеўскія князі Аскольд і Дзір ізноў ваявалі з Полацкам. У 906 г. пасля ўдалага пахода на Візантыю яна вымушана была плаціць даніну Кіеву, Чарнігаву, Полацку і некаторым іншым гарадам. У 70—80-ых гг. X ст. у горадзе княжыў Рагвалод.
Царква Сьв. Спаса
Царква Ўзвышэньня Сьв. Крыжа
3 другой паловы XIII ст. Полацкае княства ў руках нашчадкаў князёўны Рагнеды, якія кіравалі горадам да канца XIV ст. У канцы XIV ст. Полацкае княства некаторы час знаходзіцца ў пэўнай залежнасці ад крыжацкага Ордэна, але ўмацаванне на княжацкім прастоле князя Вітаўта прыпыняе гэтае становішча.
3 XV ст. Полацак лічыцца адным з найбуйнейшых гарадоў Вялікага княства Літоўскага і атрымлівае майдэборскія правы (1498). У прывілеі караля Аляксандра сказана: «Дозволяем теж тому месту первореченому трожды в году ярморок держати, к пожитку их подлуг иншых мест обычаю: первый ярморок на святого Якуба день, а другий на Крещенье, а третий по Велице дни у тыждень; а каждый ярморок мает стояти две недели...» падаткі з места ў дзяржаўную скарбонку былі вызначаны ў памеры 400 коп грошей «...в кождый год на день святого Михайла».
Вуліцы гораду
Царква Яўленьня Гасподняга і манастыр
У 80-ыя гг. XIV ст. у Полацку нарадзіўся беларускі першадрукар Ф. Скарына. У 1518 г. войскі вялікага князя маскоўскага Васілія Іаанавіча пад кіраўніцтвам Шуйскага спрабуюць узяць горад, але полацкі ваявода Альбрэхт Гаштаўт прымусіў іх адысці. С пачаткам Лівонскай вайны ад 1563 г. знаходзіўся пад уладай цара Івана Жахлівага, якога ў нас яшчэ называлі Іван-сабака, і быў адваяваны Стэфанам Баторыем у 1579 г. Паводле некаторых аўтараў, маскоўскія войскі здабылі найкаштоўнейшую бібліятэку, якая захоўвалася ў Сафійскім саборы і мела акрамя старажытных перакладных выданняў шмат беларускіх рукапісаў.
Кляштар францысканаў
Скульптурныя помнікі
У 1580 г. у Полацку заснаваны езуіцкі калегіум, першым кіраўніком якога стаў будучы рэктар віленскай акадэміі — Пётр Скарга. Як сведчаць сучаснікі, у XVI ст. Полацак — адзін з буйных гарадоў Еўропы, насельніцтва якога дасягала 100 000 жыхароў, але войны наступных стагоддзяў, а таксама чума (1566), голад (1600 і 1741—1746), пажары (1607, 1642, 1796, 1837, 1848) звялі яго ў ранг дробных мястэчкаў. Нягледзячы на гэта, ён застаецца да 1772 г. цэнтрам ваяводства.
Кляштар бэрнардынаў
Калегіюм езуітаў
У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1632—1634 гг. полацкія мяшчане аказалі падтрымку рускім войскам і паднялі паўстанне супраць уласнага магістрата (1633). У вайну 1654—1667 гг. заняты рускімі войскамі. Адпаведна з пастановай сойма 1667 г., горад быў звольнены на 4 гады ад падаткаў на карысць дзяржаўнай скарбніцы.
Касьцёл Сьв. Андрэя Баболі
Царква эвангеліцкая
Падзеі Паўночнай вайны таксама адлюстраваліся ў гісторыі Полацка. У 1705 г. тут быў Пётр I. Адсюль яго войскі сачылі за рухам калон шведскага генерала Левенгаўпта. Не жадаючы пакідаць у непасрэднай блізкасці ад ворага добра ўмацаваны стратэгічны вузел — полацкі замак, Пётр I загадаў свайму генералу фон Вендэну знішчыць яго. Тады ж быў узарваны і славуты сафійскі сабор.
Барысаў камень
Краявіды
У першай палове XVIII ст. у горадзе налічвалася пяць частак: Пераддзвінне, Задзвінне, Запалоцце, Замак горны і Замак дольны. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Полацак апынуўся ў складзе Расіі. Да 1796 г. — цэнтр Полацкай губерні, да 1802 г.— павятовы цэнтр Беларускай, а затым — Віцебскай. У часы вайны 1812 г. Полацак быў моцна пашкоджаны французскімі войскамі. У 1812 г. налічвалася 12 вуліц, 8 вулачак, 29 завулкаў, 1300 дамоў. Насельніцтва - больш за 9000 чалавек.
Царква Покрыва Прасьв. Багародзіцы
Абарончыя ўмацаваньні
15 чэрвеня 1812 г., паводле царскага указа, Полацкай езуіцкай калегіі былі нададзены правы акадэміі. Яна праіснавала да 15 сакавіка 1820 г. Пасля забароны дзейнасці ордэна езуітаў у Расіі акадэмія была рэарганізавана і разам з бібліятэкай, у якой налічвалася больш за 40 000 тамоў, перададзена ордэну піяраў. У 1833 г. бібліятэку перавезлі ў Маскву і Пецярбург, рэшткі — найменш каштоўныя кнігі - перадалі Віцебскай гімназіі, друкарню, што існавала пры акадэміі, — адправілі ў Кіеў.
Вулкі і камяніцы
Полацкія могілкі
У 1839 г. у Полацку адбыўся царкоўны сабор, які скасаваў Брэсцкую царкоўную унію 1596 г. Гэта быў гвалтоўны акт царызму над значнай часткай беларускага народа. Насельніцтва горада ў 1861 г. дасягае 15 000, а ў 1887 г.— 19 464 жыхара. Прамысловасць горада складалася з 3 шавецкіх фабрык, мылаварнага завода, гарбарні, спіртзавода, 2 піўных заводаў, 2 тытунёвых фабрык, 2 фабрык прасаваных дражджэй, 5 ганчарных майстэрань, запалкавай, содавай вады, сельтэрскай вады і фарбавальні. На ўсіх гэтых «прадпрыемствах» працавала 98 рабочых.
Валова азярцо
Майдборскае права
У 1919 г. у выніку другога падзелу Беларусі далучаны да Расіі. Вернуты ў 1924 г., ад гэтага часу Полацак становіцца раённым цэнтрам, а ў 1924—1930 гг. і 1935—1938 гг. акруговым. 3 студзеня 1939 г. Полацак лічыцца ў Віцебскай вобласці. Насельніцтва ў 1939 г. складае каля 30 000 чалавек.
Сёння Полацак — раённы цэнтр Віцебскай вобласці.
Паводле: Анатоль Цітоў
Геральдыка беларускіх местаў
Мінск, Полымя, 1998
Герб горада
Прывілей месту Полацкаму на майдборскае права ды іншыя вольнасьці
Фларыян Грабніцкі
Знайдзі свае карані Пошук сваякоў і продкаў у Беларусі, Польшчы, Літве па прозвішчам і мясцовасцям
