> Віцебская вобласць > Полацкі раён > горад Полацк

Полацк на мапе

Полацк - фота і помнікі

Гісторыя Полацка

Найстаражытнейшы горад Беларусі. Дакладных звестак аб заснаванні яго пакуль што няма. Летапісец Нестар, пішучы аб запрашэнні Рурыка, Сіневуса і Трувара на княжанне на Русь наўгародцамі, крывічамі, «весью і чудью», не гаворыць аб Полацку. Гэта тлумачыцца тым, што места не падтрымала іх і зберагло сваю непадлегласць. Толькі праз некалькі гадоў Полацак, хутчэй за ўсё пад уціскам збройнай сілы, падпарадкаваўся Рурыку, які назначыў у горад асобнага дзяржаўцу.

Першы датаваны летапісны ўспамін аб Полацку адносіцца да 862 г. У 865 г. кіеўскія князі Аскольд і Дзір ізноў ваявалі з Полацкам. У 906 г. пасля ўдалага пахода на Візантыю яна вымушана была плаціць даніну Кіеву, Чарнігаву, Полацку і некаторым іншым гарадам. У 70—80-ых гг. X ст. у горадзе княжыў Рагвалод.

3 другой паловы XIII ст. Полацкае княства ў руках нашчадкаў князёўны Рагнеды, якія кіравалі горадам да канца XIV ст. У канцы XIV ст. Полацкае княства некаторы час знаходзіцца ў пэўнай залежнасці ад крыжацкага Ордэна, але ўмацаванне на княжацкім прастоле князя Вітаўта прыпыняе гэтае становішча. 3 XV ст. Полацак лічыцца адным з найбуйнейшых гарадоў Вялікага княства Літоўскага і атрымлівае майдэборскія правы (1498). У прывілеі караля Аляксандра сказана: «Дозволяем теж тому месту первореченому трожды в году ярморок держати, к пожитку их подлуг иншых мест обычаю: первый ярморок на святого Якуба день, а другий на Крещенье, а третий по Велице дни у тыждень; а каждый ярморок мает стояти две недели...» падаткі з места ў дзяржаўную скарбонку былі вызначаны ў памеры 400 коп грошей «...в кождый год на день святого Михайла».

У 80-ыя гг. XIV ст. у Полацку нарадзіўся беларускі першадрукар Ф. Скарына. У 1518 г. войскі вялікага князя маскоўскага Васілія Іаанавіча пад кіраўніцтвам Шуйскага спрабуюць узяць горад, але полацкі ваявода Альбрэхт Гаштаўт прымусіў іх адысці. С пачаткам Лівонскай вайны ад 1563 г. знаходзіўся пад уладай цара Івана Жахлівага, якога ў нас яшчэ называлі Іван-сабака, і быў адваяваны Стэфанам Баторыем у 1579 г. Паводле некаторых аўтараў, маскоўскія войскі здабылі найкаштоўнейшую бібліятэку, якая захоўвалася ў Сафійскім саборы і мела акрамя старажытных перакладных выданняў шмат беларускіх рукапісаў.

У 1580 г. у Полацку заснаваны езуіцкі калегіум, першым кіраўніком якога стаў будучы рэктар віленскай акадэміі — Пётр Скарга. Як сведчаць сучаснікі, у XVI ст. Полацак — адзін з буйных гарадоў Еўропы, насельніцтва якога дасягала 100 000 жыхароў, але войны наступных стагоддзяў, а таксама чума (1566), голад (1600 і 1741—1746), пажары (1607, 1642, 1796, 1837, 1848) звялі яго ў ранг дробных мястэчкаў. Нягледзячы на гэта, ён застаецца да 1772 г. цэнтрам ваяводства.

У час вайны Расіі з Рэччу Паспалітай 1632—1634 гг. полацкія мяшчане аказалі падтрымку рускім войскам і паднялі паўстанне супраць уласнага магістрата (1633). У вайну 1654—1667 гг. заняты рускімі войскамі. Адпаведна з пастановай сойма 1667 г., горад быў звольнены на 4 гады ад падаткаў на карысць дзяржаўнай скарбніцы.

Падзеі Паўночнай вайны таксама адлюстраваліся ў гісторыі Полацка. У 1705 г. тут быў Пётр I. Адсюль яго войскі сачылі за рухам калон шведскага генерала Левенгаўпта. Не жадаючы пакідаць у непасрэднай блізкасці ад ворага добра ўмацаваны стратэгічны вузел — полацкі замак, Пётр I загадаў свайму генералу фон Вендэну знішчыць яго. Тады ж быў узарваны і славуты сафійскі сабор.

У першай палове XVIII ст. у горадзе налічвалася пяць частак: Пераддзвінне, Задзвінне, Запалоцце, Замак горны і Замак дольны. Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772) Полацак апынуўся ў складзе Расіі. Да 1796 г. — цэнтр Полацкай губерні, да 1802 г.— павятовы цэнтр Беларускай, а затым — Віцебскай. У часы вайны 1812 г. Полацак быў моцна пашкоджаны французскімі войскамі. У 1812 г. налічвалася 12 вуліц, 8 вулачак, 29 завулкаў, 1300 дамоў. Насельніцтва - больш за 9000 чалавек.

15 чэрвеня 1812 г., паводле царскага указа, Полацкай езуіцкай калегіі былі нададзены правы акадэміі. Яна праіснавала да 15 сакавіка 1820 г. Пасля забароны дзейнасці ордэна езуітаў у Расіі акадэмія была рэарганізавана і разам з бібліятэкай, у якой налічвалася больш за 40 000 тамоў, перададзена ордэну піяраў. У 1833 г. бібліятэку перавезлі ў Маскву і Пецярбург, рэшткі — найменш каштоўныя кнігі - перадалі Віцебскай гімназіі, друкарню, што існавала пры акадэміі, — адправілі ў Кіеў.

У 1839 г. у Полацку адбыўся царкоўны сабор, які скасаваў Брэсцкую царкоўную унію 1596 г. Гэта быў гвалтоўны акт царызму над значнай часткай беларускага народа. Насельніцтва горада ў 1861 г. дасягае 15 000, а ў 1887 г.— 19 464 жыхара. Прамысловасць горада складалася з 3 шавецкіх фабрык, мылаварнага завода, гарбарні, спіртзавода, 2 піўных заводаў, 2 тытунёвых фабрык, 2 фабрык прасаваных дражджэй, 5 ганчарных майстэрань, запалкавай, содавай вады, сельтэрскай вады і фарбавальні. На ўсіх гэтых «прадпрыемствах» працавала 98 рабочых.

У 1919 г. у выніку другога падзелу Беларусі далучаны да Расіі. Вернуты ў 1924 г., ад гэтага часу Полацак становіцца раённым цэнтрам, а ў 1924—1930 гг. і 1935—1938 гг. акруговым. 3 студзеня 1939 г. Полацак лічыцца ў Віцебскай вобласці. Насельніцтва ў 1939 г. складае каля 30 000 чалавек. Сёння Полацак — раённы цэнтр Віцебскай вобласці.

Паводле:
Анатоль Цітоў
Геральдыка беларускіх местаў
Мінск, Полымя, 1998

Полацк. : Адметнасці | фота выбраных помнікаў

Полацк.  Царква Святой Сафіі Царква Святой Сафіі

Софийский собор в Полоцке

Полацк.   Помнікі і мемарыяльныя шыльды Помнікі і мемарыяльныя шыльды

Помнік крывічам. Скульптар Алесь Шатэрнік (2001)

Полацк.  Царква Святого Спаса Царква Святого Спаса

Агульны выгляд

Полацк.  Вуліцы гораду Вуліцы гораду

Забудова галоўнай плошчы 18-19 стст.

Полацк.  Царква Божага аб'яўлення і манастыр Царква Божага аб'яўлення і манастыр

Богаяўленскі манастыр у Полацку

Полацк.   Царква эвангеліцкая Царква эвангеліцкая

Эвангеліцкая царква ў Полацку

Полацк.   Барысаў камень Барысаў камень

Барысаў камень

Полацк. : Страчаная спадчына | фотаздымкі

Полацк.  Касцёл Святога Стафана Касцёл Святога Стафана

Касцёл на малюнку Напалеона Орды

Полацк.  Касцёл і кляштар дамініканаў Касцёл і кляштар дамініканаў

Падамініканскі касьцёл Маці Божай на здымку пач. ХХ ст.

Полацк.  Манастыр Святых Барыса й Глеба Манастыр Святых Барыса й Глеба

Старажытная Барысаглебская царква аднайменнага манастыра ў Полацку (здымак пач. ХХ ст.)

Полацк.  Касцёл Маці Божай Марыі Нябеснай Касцёл Маці Божай Марыі Нябеснай

Кляштар бэрнардынаў з карты бэрнардынскіх кляштараў Літвы Г. Ляйбовіча (1750-60-я гг.)

Полацк.  Касцёл Магілы Гасподняй і Францішка Ксавэрыя Касцёл Магілы Гасподняй і Францішка Ксавэрыя

Касьцёл на малюнку Івана Дэйніса

Полацк.  Касцёл Святога Антонія Падуанскага Касцёл Святога Антонія Падуанскага

Францысканскі касьцёл Сьв. Антонія ў Полацку. Фрагмент мал. кан. XVIII ст.

Полацк.  Сінагога харальная Сінагога харальная

Руіны полацкай сінагогі

Полацк.  Капліца Капліца

Агульны выгляд

Каментарыі

День добрый! Моя бабушка по отцу Вышинская Зоя Кононовна, предположительно, была родом из Полоцка. После революции она жила со своими сестрами в Москве. Может кто-то знает что-нибудь про Вышинского Конона?! Заранее благодарна!...
Добрый день.Скажите можно через Вас узнать о захоронении моего деда на одном из городских кладлбищь довоенного Полоцка.Информации мало:Бичуков Прохор,примерное время захоронения 1936-1940гг....
Gdzieś tu, pod Połockiem, urodził się mój dziadek, Stanisław Jakubowski, syn Wincentego i Józefy, najmłodszy brat Antoniego i Piotra. Szukam rodziny, proszę pomoc......
Вялікі дзякуй! Даўно хацелася пабачыць хоць на фотаздымках гэты славуты некалі манастыр. І толькі тут знайшліся цікавыя здымкі (і адразу 20). Канешне, хацелася б яшчэ трохі больш...
Поспехаў у вашай працы! Храні Божа! ...
Точно такой же памятник и поныне в Смоленске ...

Першая пісьмовая згадка: 862

Магчымыя варыянты:
Полацк Полоцк Połock Połack Полацак Połacak Polozk Polazk Polotsk Polatsk Palteskja Pallteskiuborg

Каардынаты:
55° 29'8.35"N, 28° 46'7.22"E

Што паглядзець у Полацку

Страчаная спадчына


Знайдзі свае карані
Пошук сваякоў і продкаў у Беларусі, Літве, Польшчы