> Гомельская вобласць > Жлобінскі раён > вёска Красны Бераг
Красны Бераг. Вінакурня

Красны Бераг - фота і помнікі

Гісторыя Краснага Берага

Красны, ці Чырвоны Бераг - вёска і чыгуначная станцыя (на лініі Бабруйск—Жлобін), цэнтр Чырвонабярэжскага с/с, 21 км на ПнЗ ад Жлобіна, 104 км ад Гомеля, на р. Добасна (прыток р. Дняпро). Транспартныя сувязі па прасёлачнай, а затым аўтадарозе Бабруйск—Гомель. 797 гаспадарак, 2359 жыхароў (2004 г.).

Па пісьмовых крыніцах вядома з 16 ст. як сяло ў Рэчыцкім павеце Мінскага ваяводства ВКЛ. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.) у складзе Расейскай імперыі. У пачатку 19 ст. ў валоданні М. Хатоўскага, затым В.А.Козел-Паклеўскага. У 1844 г. гаспадар маёнтка палкоўнік Багародскі меў 759 дзесяцін зямлі. У 1845 г. ў вёсцы 18, у гаспадарчым двары — 23 жыхары, у Сцяпоўскай волосці Бабруйскага павета Мінскай губерні. Дзейнічаў вадзяны млын. У 1870 г. 200 жыхароў. Са здачай у эксплуатацыю чыгункі Бабруйск— Гомель у лістападзе 1873 г. за 1 вярсту ад вёскі пачала працаваць чыгуначная станцыя. Апрача земляробства, вяскоўцы займаліся рознымі промысламі, найбольш шырокае распаўсюджанне сярод якіх атрымаў выраб бытавых рэчаў з дрэва (іх узоры экспанаваліся нават у Магілёўскім губернскім музеі). Паводле перапісу 1897 г. 362 жыхары, хлебазапасны магазін, заезны дом.

У 1890—93 гг. на паўночнай ускраіне, на беразе ракі Дабосна, сфармаваўся комплекс сядзібы Козел-Паклеўскага, які ўключае дом (пабудаваны па праекце архітэктара Я. Шрэтэра, у ім зараз размешчаны Чырвонабярэжскі аграрны каледж), гаспадарчыя пабудовы і парк (каля 10 га, 153 пароды дрэў і 44 пароды кустоўя, занесены ў лік помнікаў прыроды рэспубліканскага значэння). У 1901 г. адкрыта школа, якая размясцілася ў будынку былой карчмы, а ў 1912 г. на чыгуначнай станцыі адкрыта царкоўна-прыходская школа. З 1914 г. дзейнічала паштова-тэлеграфнае аддзяленне. У сакавіку 1918 г. ўваходзіць у склад абвешчанай БНР. У 1920 г. адкрыта сельска-гаспадарчае вучылішча, а ў 1922 г. на яго базе створаны сельска-гаспадарчы тэхнікум (з 2002 аграрны каледж). У 1925 г. 88 двароў у вёсцы і 13 — на чыгуначнай станцыі. Дзейнічалі саўгас «Чырвоны Бераг», крухмальны завод (41 рабочы), арцель па здабычы торфу, нафтавы і ветраны млыны, кузня, мяцёлачная арцель і павідлаварка. З 14.8.1937 г. цэнтр Чырвонабярэжскага с/с Жлобінскага раёна, з 20.2.1938 г. Гомельскай вобласці. У Другую сусветную вайну дзейнічалі 2 падпольныя групы, якія затым далучыліся да партызанскага атрада. У будынку сельгастэхнікума акупанты стварылі свой гарнізон, які партызаны ў 1943 г. разграмілі. Са створанага гітлераўцамі ў Чырвоным Беразе дзіцячага перасыльнага лагера было вывезена ў Германію 1990 дзяцей і падлеткаў ва ўзросце ад 8 да 14 гадоў. У вайну загінулі 110 вяскоўцаў, памяць аб якіх ушаноўвае стэла з імёнамі загінуўшых, пастаўленая ў 1967 г. на тэрыторыі тэхнікума.

Паводле перапісу 1959 г. ў вёсцы 580, на чыгуначнай станцыі 145, у пасёлку вучэбнай гаспадаркі 529 жыхароў. У 1962 г. да вёскі далучаны пасёлак вучгаса «Чырвоны Бераг», у 1974 г. - в. Прыстань, да якой у 1966 г. быў далучаны пасёлак крухмальна-патачнага завода, пасёлак чыгуначнай станцыі «Чырвоны Бераг». У Чырвоным Двару крухмальна-патачны завод, сярэдняя і музычная школы, Дом культуры, бібліятэка, дзіцячыя яслі-сад, бальніца, 2 аддзяленні сувязі, магазін. Планіровачна складаецца з дзвюх падзеленых дарогай частак: паўночная (працяглая крывалінейная і паралельная да яе прамалінейная вуліцы блізкай да мерыдыянальнай арыентацыі) і паўднёвая (забудова ў шыротным накірунку абапал чыгункі). Жылыя і гаспадарчыя будынкі пераважна драўляныя, сядзібнага тыпу. Побач са старой забудовай у 1987 г. будаўнікі г. Маладзечна ўзвялі вуліцу з мураваных дамоў (25 будынкаў катэджнага тыпу) і ў 1993 г. жлобінскія будаўнікі ўзвялі другую такую ж вуліцу, дзе размясціліся перасяленцы з забруджаных радыяцыяй месц. Адна з новых вуліц называецца Паганянская ад вёскі Пагонная Хойніцкага раёна, частка жыхароў якой тут пасялілася.

У склад Чырвонабярэжскага с/с уваходзілі да 1962 г. пасёлак вучгаса «Чырвоны Бераг», пасёлак чыг. станцыі «Чырвоны Бераг», хутар Прырэчча, хутары Рассвет, Цёсы, да 1974 г. в. Прыстань, да 1966 г. хутар Кадзішча (не існуюць).

Крыніца:
Гарады і вёскі Беларусі. Гомельская вобласць
Мінск, "Беларуская Энцыклапедыя", 2004


Красны Бераг. : Адметнасці | фота выбраных помнікаў

Красны Бераг.  Палацава-паркавы ансамбль Козелаў-Паклеўскіх

Красны Бераг. Палацава-паркавы ансамбль Козелаў-Паклеўскіх (1890-93) Від унутранага двара Фота © Шамкаловіч Ю.

Красны Бераг.  Вінакурня

Красны Бераг. Вінакурня (XIX/XX) Будынак былой вінакурні ў Красным Беразе Фота © Бусел Елена | 14.08.2015

Каментарыі

Першая пісьмовая згадка: XVI

Магчымыя варыянты:
Красны Бераг Красный Берег Krasny Brzeg Krasny Bierah Чырвоны Бераг Krasnyj Bereg Czyrvony Berag

Каардынаты:
52° 58'3.91"N, 29° 46'54.13"E

Што паглядзець у Красным Беразе


Знайдзі свае карані
Пошук сваякоў і продкаў у Беларусі, Літве, Польшчы