> Віцебская вобласць > Докшыцкі раён > вёска Заручы

Заручы на мапе

Заручы - фота і помнікі

Магчымыя варыянты:
Заручы Заручи Turki Stare Zarucze

Каардынаты:
54° 50'54.23"N, 27° 43'50.85"E

Страчаная спадчына

Гісторыя Туркоў

Туркі - вёска за чатыры кіламетры ад Докшыц, пры колішнім паштовым тракце Дзісна - Вілейка. У 1608 годзе фундатар каталіцкай парафіі Найсвяцейшай Тройцы ў Докшыцах перадаў фальварак Туркі з вёскамі Туркі і Альхоўка касцёлу. Фальварак Туркі быў размешчаны на поўдзень ад вёскі, у мясцовасці, якую пазней сталі называць Новыя Туркі. У часе Паўночнай вайны напаачтку 18 стагоддзя фальварак быў цалкам знішчаны шведамі, аднак пазней быў адбудаваны. Напрыканцы 18 стагоддзя павіннасці сялянаў складалі: тры дні мужчынскай і тры дні жаночай паншчыны на тыдзень, што было менш, чым у многіх прыватнаўласніцкіх маёнтках. Кожная сям’я мела коней і кароў, што сведчыць аб адносна нядрэнным матэрыяльным становішчы сялян касцельных уладанняў у параўнанні з прыватнаўласніцкімі.

У 1795 годзе ў Турках - 44 душы мужчынскага полу і 44 – жаночага. Пасля канфіскацыі касцёльных уладанняў у 1843 годзе фальварак і вёска сталі належаць дзяржаве, адносіліся да дзяржаўнага маёнтка Ваўкалата. На карце 1876 года паказаны фальварак Туркі, а пазней землі фальварка былі распрададзены і на іх узнікла калонія Новыя Туркі, вёску ж сталі называць Старыя Туркі. У 1930 годзе ў Новых Турках было 25 двароў, 325 жыхароў, 329 дзесяцін зямлі.

Напрыканцы 19 стагоддзя ў Старых Турках было 12 двароў. У 1905 годзе - 180 жыхароў, 494 дзесяціны зямлі. У 1921 годзе - 41 дом, 219 жыхароў. У 1930 годзе 44 двары, 140 жыхароў, 415 дзесяцін зямлі. У 1940 годзе - 201 жыхар. У 1943 годзе нямецкія акупанты спалілі 4 двары, забілі 3 чалавек. У 1950 годзе створаны калгас імя Сталіна. У 2004 годзе - 45 двароў, 93 жыхары, ёсць крама. У савецкі час у Турках размясцілася цэнтральная сядзіба Докшыцкага лясніцтва.

Леснічоўка ў Турках

У 1920-я – 1930-я гады на землях Заходняй Беларусі сталі масава будавацца пабудовы ў так званым “закапанскім стылі”. У гэтым стылі, запазычаным з горных раёнаў Польшчы, узводзіліся дамы для дзяржаўных служачых, праўленні гмінаў, школы, розныя ўстановы, леснічоўка. Значная частка іх была ўзведзена па тыповых праектах. Леснічоўка ў Турках таксама збудаваная паводле тыповага праекту. Аналагічны выгляд мае леснічоўка, пераробленая на паляўнічы домік, ва ўрочышчы Казюкі каля Глыбокага. Па словах аднаго з работнікаў Докшыцкага лясніцтва, леснічоўка, або “гаёўка” ў Турках была ўзведзеная ў 1938 годзе. Побач з леснічоўкай да сённяшняга дня захаваліся некалькі старасвецкіх гаспадарчых пабудоў. Выгляд самаго будынка зменены: ён абкладзены цэглай і выкарыстоўваецца як жылы дом.

Капліца ў Турках

Фальварак Туркі ў 1608 годзе быў перададзены каталіцкай парафіі Найсвяцейшай Тройцы ў Докшыцах. Пазней у фальварковым доме была зроблена капліца, якая займала адзін з пакояў, аб чым ёсць згадкі ў касцёльных дакументах 1828 і 1842 гадоў. Пасля канфіскацыі ў 1843 годзе фальварка Туркі капліца была зачынена.

Кастусь Шыталь, краязнаўца,
e-mail: ksz@tut.by