> Віцебская вобласць > Шумілінскі раён > вёска Мікалаева > Месца загубу грамадзянаў Беларусі і Польшчы - ахвяраў бальшавіцкага тэрору
Мікалаева. Месца загубу грамадзянаў Беларусі і Польшчы - ахвяраў бальшавіцкага тэрору
Мікалаева.  Месца загубу грамадзянаў Беларусі і Польшчы - ахвяраў бальшавіцкага тэрору

Месца загубу грамадзянаў Беларусі і Польшчы - ахвяраў бальшавіцкага тэрору | Мікалаева

Месца масавага расстрэлу 1941 году

Тут 26 чэрвеня 1941 году войскамі НКВД расстраляная калёна вязьняў Глыбоцкай турмы, што месьцілася ў былым базыльянскім манастыры ў Беразьвеччы. З пачаткам вайны начальнік турмы №28 Прыёмышаў атрымаў загад аб пераводзе вязьняў у Віцебск. Каб аблегчыць сабе працу ён загадаў расстраляць на месцы некалькі сотняў людзей, пэўна самых нямоглых і найбольш небясьпечных. Астатніх, падзяліўшы на 12 групаў, канваіры пагналі ў кірунку Ўшачаў. Цягам дарогі да Вулы даўжынёй каля 90 км вязьням не давалі вады і ежы, зьнямоглых жа дабівалі. Некалькі сотняў забітых засталіся ляжаць на гэтым крыжовым шляху.



Дасягнуўшы Вулы, калёна перайшла мост праз Дзьвіну. У гэты час наляцелі нямецкія самалёты бамбаваць савецкі аэрадром. Канваіры спужаліся, найперш за свае жыцьці, бо такая вялікая група была добрай мішэньню, і Прыёмышаў загадаў зьнішчыць усіх вязьняў. Іх паклалі на зямлю і рассталялі з кулямётаў, застаўшыхся ў жывых дабілі штыхамі. Чэкісты гэтак сьпяшаліся, што пакінулі целы ляжаць на месцы. Некалькім выжыўшым удалося зьбегчы. Толькі на наступны дзень прыехала спэцкаманда НКВД, якая, сагнаўшы сялянаў, загадала вывезьці целы ў бліжэйшы лясок і закапаць. Афіцыйныя крыніцы падаюць інфармацыю пра 714 забітых, аднак выжыўшы сьведак Павал Кожух, лежучы між целаў забітых, чуў з размовы канваіраў іншую лічбу 1773. Чалавек 5-6 выжыўшых скіравалі да хаты, але наступнага дня яны былі схопленыя ў вёсцы Ўбойна, што на правым беразе Дзьвіны ў кіламэтрах 15-ці на паўночны захад ад Мікалаева, і таксама расстраляныя.

Дазнаўшыся пра несанкцыянаваныя дзеяньні вайсковы пракурор Віцебскага гарнізону Глінка загадаў арыштаваць Прыёмышава і напісаў начальству дакладную запіску, у якой канстатаваў, што: “… начальник тюрьмы Глубокского района Вилейской области, ныне начальник Витебской тюрьмы, сержант госбезопасности, член ВКП(б), который 24 июня вывел из Глубокской тюрьмы в Витебск 916 осужденных и следственно-заключенных. По дороге этот начальник тюрьмы ПРИЕМЫШЕВ в разное время в два приема перестрелял 55 человек, а в местечке около Уллы, во время налета самолета [противника] он дал распоряжение конвою, которого было 67 человек, перестрелять остальных … По его [Приемышева] заявлению <…> было перестреляно 714 заключенных. Нами по личным делам установлено, что среди этих заключенных более 500 человек являлись подследственными, и несмотря на это, без всяких оснований они все же были незаконно перестреляны”. Аднак першы сакратар ЦК КП(б) БССР і чалец Ваенсавету Заходняй ваеннай акругі Панцеляймон Панамарэнка палічыў дзеяньні начальніка турмы абгрунтаванымі і загадаў адпусьціць таго.

На месцы пахаваньня ахвяраў зь ініцыятывы сваякоў загінулых пры дапамозе польскае Рады памяці ахвяраў змаганьня і пакутаў усталяваны помнік. Бэтонная паласа сымбалізуе тую жахлівую дарогу, па якой выпала прайсьці вязьням. На адным яе баку маецца камера з кратамі і подпісам «Беразвечча», на другім – крыж, месца апошніх пакутаў. На шыльдах па-польску і па-беларуску напісана: «Тут пахаваны некалькі тысяч палякаў і людзей іншых нацыянальнасцей, вязняў турмы ў Беразвеччы, якія загінулі 26.06.1941 г. у Мікалаеве. Прысвячаецца памяці ўсіх ахвяраў «Смяротнага шляху». Спачывайце ў спакоі». Штогод 26 чэрвеня, у дзень расстрэлу, ля помніка адпраўляецца памінальная служба.

Міхась Баўтовіч

Фотагалерэі