> obwód witebski > rejon szarkowszczyński > miasteczko Hermanowicze > Zespół pałacowo-parkowy Szyrynów
Hermanowicze. Zespół pałacowo-parkowy Szyrynów
Hermanowicze. Zespół pałacowo-parkowy Szyrynów

Zespół pałacowo-parkowy Szyrynów | Hermanowicze

Wybrane zdjęcia

Hermanowicze. Zespół pałacowo-parkowy Szyrynów

Pałac Szyrynów w Hermanowiczach Foto © |

Hermanowicze. Zespół pałacowo-parkowy Szyrynów

Fasada główna, 2008-07-27 Foto © Mariusz Proskień |

Hermanowicze. Zespół pałacowo-parkowy Szyrynów

Foto © Mariusz Proskień |

Hermanowicze

Bardzo niegdyś rozlegle dobra Hermanowicze Nowe, położone po obu stronach rzeki Dzisny, były najpierw dziedzictwem Sapiehów, od których dostały się Hylzenom. W 1782 r. hr. Józef Hylzen sprzedał je Ignacemu Zrini-Szyrynowij którego potomkowie przetrwali w Hermanowiczach do wybuchu II wojny światowej [1].

Według Żychlińskiego [2] Szyrynowie są rodziną pochodzenia chorwackiego, która w XVI w. osiadła na Węgrzech. Wybitnym jej przedstawicielem był Mikołaj Zrinyi (ur. w 1518), bań Chorwacji, Dalmacji i Sławonii. Dwaj synowie Mikołaja Zrinyi dali początek dwom liniom swego rodu, węgierskiej, która wygasła w początkach XVIII w. oraz litewskiej, istniejącej do czasów najnowszych.

Protoplastą gałęzi litewskiej Zrinyich był starszy syn Mikołaja i hr. Franghipani Daniel hr. Zrinyi (ur. w 1539 - zm. w 1617), który osiadł w Kurlandii, nabywszy m.in. w Inflantach dobra Anzelmujżę. Z drugiej swej żony hr. von Netterhorst miał on dwóch synów: Baltazara i Mikołaja. Ponieważ odnoga po Mikołaju wymarła w trzecim pokoleniu, ród Zrinyich reprezentowany był odtąd jedynie przez liczne potomstwo Baltazara, dziedzica dóbr Offenberg, starosty dyneburskiego. Wnuk Baltazara, Jan Jerzy, dworzanin JKM, pierwszy zaczął się pisać po polsku Szirin i dwukrotnie poślubiał Polki: najpierw Benisławską h. Pobóg, z którą miał synów Franciszka, jezuitę oraz Ignacego, zaś po raz drugi Ludwikę Sokołowską h. Korab, po której pozostały tylko trzy córki, wszystkie wydane za mąż za Polaków. Jana Jerzego Szyryna, dziedzica Nejperów i Sarkunów w Inflantach, możemy więc uważać za pierwszego świadomego w rodzinie Polaka.

Ignacy Szyryn (zm. 10.8.1796), odziedziczywszy po ojcu zaledwie dwie małe wioski, oddał się w opiekę możnemu wówczas w Inflantach Józefowi Hylzenowi, dziedzicowi ogromnych dóbr, kasztelanowi inflanckiemu, Wojskiemu mścisławskiemu, któremu też zawdzięczał swe wykształcenie i karierę. Otrzymawszy w zarząd całą fortunę Hylzenów, dorobił się wkrótce tak znacznego majątku, że był w stanie kupić od nich w 1782 r. klucz hermanowicki, złożony z miasteczka Hermanowicze i folwarków Podolszczyzna, Białydwór, Przemiana i Mariampol.

Jego żona Marianna Jakubowska h. Topór odkupiła poza tym od Pociejów majątek Porzecze. Nabywszy później jeszcze także inne dobra, Ignacy Szyryn pozostawił swym dzieciom fortunę wartości kilku milionów złotych.

Równolegle do wzrostu zamożności spadały też na niego liczne godności i zaszczyty. W 1765 r. został więc mianowany przez króla koniuszym brasławskim, w rok później starostą gabrielowskim, a w 1768 r. posłem na sejm z woj. brasławskiego. W 1775 r. pełnił urząd sędziego grodzkiego po w. brasławskiego, a w 1786 r. wybrany był deputatem na Trybunał Główny Wielkiego Ks. Litewskiego. W 1792 r. otrzymał Order Św. Stanisława.

Na swą główną siedzibę obrał Ignacy Szyryn Hermanowicze, gdzie ufundował kościół parafialny, przeznaczony także na mauzoleum rodzinne i gdzie został pochowany wraz z żoną. Czterej synowie Ignacego Szyryna dali początek czterem liniom od nazw odziedziczonych majętności, zwanych: józefowska, porzecka i podolska.

Hermanowicze z folwarkami otrzymał trzeci syn Ignacego - Justyn Szyryn (zm. w 1852), podkomorzy dziśnieński, który w 1822 r. kupił jeszcze od Wiktora Jundziłła ich dobra Szudzielewszczyznę, a od brata Antoniego Antopol. Wzniósł lub wykończył w początkach XIX w. zaczęty przypuszczalnie przez ojca pałac oraz wybudował kaplicę pod wezwaniem Św. Piotra i Pawła, w której został następnie pochowany [3].

Z trzech synów Justyna Szyryna najstarszy Dominik umarł bezżenny, średni Napoleon odziedziczył m.in. Szudzielewszczyznę, Hermanowicze, Mariampol, Przemianę. Antopol i Porzecze dostały się najmłodszemu synowi Aleksandrowi, żonatemu ze stryjeczną siostrą z linii porzeckiej - Konstancją Szyrynówną. Przedostatnim dziedzicem Hermanowicz i pozostałych dóbr do 1939 r. był syn Aleksandra -Władysław Szyryn (ur. w 1847), żonaty z Wiktorią Korzeniewską h. Nałęcz, a później ich potomstwo.

Wybudowany czy tylko wykończony przez Justyna Szyryna murowany z cegły, jedenastoosiowy, dwukondygnacyjny, założony na rzucie prostokąta pałac miał cechy zwartej budowli klasycy stycznej. W jego ściśle symetrycznej elewacji frontowej na osiach skrajnych występowały dwa płytkie ryzality zwieńczone gładkimi trójkątnymi frontonami. Całą dolną kondygnację budynku z prostokątnymi oknami, umieszczonymi w półkoliście zamkniętych płycinach, ograniczoną ramami ryzalitów, pokrywały bonie. W przestrzeniach międzyokiennych kondygnacji górnej umieścił architekt osiem przyściennych kolumn doryckich. Trzy środkowe osie zaakcentowane zostały ponadto niewielką ścianką attykową. W kondygnacji dolnej szerokie ryzality boczne zdobiły na osiach identyczne niewielkie portyki, również przyścienne o dwóch kolumienkach przyściennych, zwieńczonych gładkim belkowaniem i trójkątnymi szczytami. Poprzedzały je schody o kilku stopniach, ujęte po bokach murkami. Kondygnacja górna obu ryzalitów przebita była trzema oknami, dwudzielnym środkowym i dwoma wąskimi, pojedynczymi po bokach, spiętymi w jedną całość półokrągłym naczółkiem. Akcenty poziome elewacji frontowej i pozostałych tworzyły dwa gzymsy: wydatny profilowany międzykondygnacyjny oraz wieńczący. Centralnie umieszczonego wejścia od frontu pałac nie miał w ogóle.

Znacznie prościej zaprojektowana została elewacja ogrodowa, także boniowana w części dolnej, gładka w kondygnacji górnej. Ryzality boczne o wyglądzie identycznym na parterze i na piętrze, ledwie zostały tu zaznaczone. Podobnie słabo wyodrębnioną część środkową zaakcentowano jedynie poziomymi gzymsami nadokiennymi na piętrze oraz gładkim trójkątnym frontonem. Na osi mieściły się niegdyś wiodące do ogrodu drzwi, w czasach późniejszych zostały zamurowane. Trójosiowe elewacje boczne pałacu wyglądały podobnie jak elewacja ogrodowa. Pałac nakrywał dawniej wysoki, później znacznie obniżony gładki dach czterospadowy.

Wnętrze domu, może nie całkowicie wykończone, nie miało ostatnio zasługującego na uwagę wystroju. Oprócz pokoi mieszkalnych, rozmieszczonych głównie na parterze, mieściło na piętrze dwie sale reprezentacyjne, dawny wielki salon i salę jadalną. W okresie międzywojennym nie było też już w Hermanowiczach ani stylowego urządzenia, ani zbiorów czy pamiątek rodzinnych, gdyż wszystko co Szyrynowie w ciągu paru pokoleń zdołali zgromadzić, zrabowane zostało w latach 1914 1920. Po II wojnie światowej pałac poddany został daleko idącym przeróbkom wewnętrznym z przystosowaniem do potrzeb ulokowanej tam szkoły.

Stosunkowo nieduży park otaczający pałac usytuowany był między rzeką Dzisną a biegnącą równolegle do niej drogą dojazdową. Mniejszą część ogrodu, ciągnącą się od drogi do pałacu, zajmował obszerny otwarty gazon. W środku tylnej części parku, schodzącego w dół do brzegu rzeki, przed 1939 r. rósł młody sad, który ze wszystkich stron zamykały wysokie stare drzewa. Pierwotnie w miejscu sadu znajdował się zapewne drugi otwarty gazon, dający widok na nadbrzeżne łąki [4].

1 Słownik geograficzny, t. 3, Warszawa 1882, s. 62.
2 T. Żychliński, Złota księga szlachty polskiej, t. 4, Poznań 1882, s. 374 i n.
3 Notatka podana przez Źychlińskiego i Słownik geograficzny (op. ar.) sugeruje, iż twórcą pałacu był Justyn Szyryn. Brak innych przekonywujących materiałów nie pozwoli tej sprawy rozstrzygnąć ostatecznie.
4 Por.: S. Sergaczow, Siadzibnaja architektura Witeb-szczyzny. Pomniki gistorii i kultury Białorusi, 1972, I, s. 24. oraz A. N. Kułagin, Architiektura dworcowo-usadiebnych ansamblej Biełorussii, Mińsk 1981, passim.

Roman Aftanazy
Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom 1
Wrocław, 1991

Wiadomości

Rok budowy (przebudowy): > 1775
Współrzędne geograficzne:
55 24'38.82"N, 27 43'40.21"E

Albumy zdjęć