> okręg wileński > gmina rejonowa Wilno > miasto Wilno > Kościół Katedralny
Wilno. Kościół Katedralny
Wilno. Kościół Katedralny

Kościół Katedralny | Wilno

Rok budowy (przebudowy): XIII? (1), 1387 (2), 1419 (3), 1
Współrzędne geograficzne:
54 41'8.91"N, 25 17'16.21"E

Albumy zdjęć

Wybrane zdjęcia

Wilno. Kościół Katedralny

Fasada południowa Foto © . |

Wilno. Kościół Katedralny

Kaplica św. Kazimierza, ołtarz i relikwiarz Foto © . |

Wilno. Kościół Katedralny

Wnętrze, nawa główna Foto © . |

Katedra w Wilnie pod wezwaniem Świętego Stanisława

Historyczny kształt ponad 600-letniej katedry zupełnie zatarły liczne pożary, restauracje i przebudowy. Założona przez Władysława Jagiełłę w 1387 roku, prawdopodobnie drewniana, spłonęła w 1399. Odbudowana w 1407-19 roku przez księcia Witolda. Według opisu znanego podróżnika Gilberta de Lannoy, posiadała dwie wieże o nierównej wysokości i była podobna do katedry we Fromborku.

Odbywały się w niej koronacje wielkich książąt litewskich, także pochówki dostojników kościelnych i możnowładców litewskich. I ta budowla padła pastwą pożaru w 1530. Pisemna umowa na budowę nowej, murowanej świątyni została zawarta w 1534 roku między kapitułą a Bernardo Zenobi z Rzymu i Giovanni Cini z Sieny. Z umowy wynika, że kościół znajdował się na terenie zamku królewskiego. Przed ukończeniem budowy, w 1542 roku, spalił się kościół, zamek i miasto.

Kolejna odbudowa kościoła, podniesionego już do rangi katedry, została ukończona w roku 1555. Poddana renowacji w pierwszych dziesięcioleciach XVII wieku, zmieniła charakter na barokowy, z dwoma wieżami w fasadzie. Wtedy też król Zygmunt III ufundował kaplicę św. Kazimierza, zbudowaną w latach 1624-36. Z upływem czasu katedrę otoczyły liczne kaplice, tworząc ciekawy i malowniczy kompleks.

Niestety, w 1769 roku południowa wieża uległa zawaleniu, druzgocząc sklepienie i zabijając kapłanów. Odbudową zrujnowanej katedry zajął się biskup Massalski, zlecając tę pracę młodemu, zdolnemu architektowi, Wawrzyńcowi Gucewiczowi (1753-98). Prace budowlane przy wznoszeniu murów trwały od 1777 do 1788 roku. Po przerwie spowodowanej brakiem funduszów, wznowiono wykańczanie wnętrza. Po śmierci Gucewicza kontynuował budowę Michał Szulc do jej zakończenia w 1820 roku, na ogół według zamierzeń i planów poprzednika. W kształcie nadanym przez Gucewicza katedra pozostała do dziś.

W czasie wielkiej powodzi w 1931 roku została zalana i wystąpiły pęknięcia murów. Podczas koniecznego remontu odkryto krypty z grobami Aleksandra Jagiellończyka i dwóch żon Zygmunta Augusta Elżbiety i Barbary. W podziemiach katedry zostało urządzone mauzoleum dla prochów królewskich. W 1950 roku władze LSRR zamknęły kościół. Urządzono tu galerię obrazów i salę koncertową. W 1989 zwrócona wiernym.

Katedra gruntownie przebudowana przez Wawrzyńca Gucewicza jest dziełem architektonicznym o formie czystego klasycyzmu; świątynia przypomina wspaniałe, antyczne budowle. Dla zachowania symetrii dobudowano po wschodniej stronie nakrytą kopułą kaplicę-zakrystię, niejako równoważącą kaplicę św. Kazimierza; i dwie kaplice po stronie zachodniej. Kolumnady licujące zewnętrzne ściany kaplic (północna i południowa) zamykają rzut poziomy budowli w wydłużony prostokąt, pozbawiony wysuniętej apsydy.

Fasadę zachodnią akcentuje monumentalny portyk z trójkątnym szczytem wsparty na sześciu kolumnach doryckich. Jest bogato ozdobiona rzeźbami Tomasa Righi; w tympanonie płaskorzeźba Ofiara Noego, w niszach między pilastrami portyku rzeźby czterech Ewangelistów. Po obu stronach portyku rzeźby Mojżesza i Abrahama, nad nimi pięć płaskorzeźb ze scenami z dziejów apostolskich. Na szczycie posągi św. Heleny z krzyżem, św. Stanisława i św. Kazimierza.

W kolumnadzie fasady południowej posągi królów polskich i wielkich książąt litewskich; w kolumnadzie fasady północnej - świętych zakonu jezuitów. Posągi są dziełem Kazimierza Jelskiego (1782-1867). Na zewnętrznej ścianie kaplicy św. Kazimierza znajduje się tablica erekcyjna kaplicy z 1636 roku, zwieńczona herbem Rzeczypospolitej Obojga Narodów, Orłem i Pogonią. Tekst w języku łacińskim.

Wnętrze trzynawowe, bez wyodrębnionego prezbiterium. Przykryte pięknym sklepieniem beczkowym z rozetami. Nawy oddzielone licznymi kolumnami o przekroju kwadratowym. We wnękach naw od strony wschodniej ustawiono ogromne posągi-alegorie dłuta T. Righi`ego Miłość Boga i Miłość Bliźniego. W nawie środkowej - ołtarz główny w oprawie marmurowego portyku z pięknym, XVI wiecznym srebrnym cyborium i obrazem Śmierć św. Stanisława pędzla Franciszka Smuglewicza (1745-1807). Obok ołtarza tablica nagrobna księcia Witolda, ufundowana przez królową Bonę w 1573 roku.

Na kolumnach naw namalowane przez Smuglewicza wizerunki apostołów. Na ścianach bocznych 16 obrazów Włocha Constantina Villaniego ze scenami ze Starego i Nowego Testamentu. Nie sposób wymienić wszystkich cennych dzieł sztuki znajdujących się w katedrze; także opisać jej spokoju, przestrzeni, elegancji wnętrza i wystroju.

Wzdłuż obu naw znajduje się 11 kaplic; większość z nich przebudowano; w niezmienionym kształcie zostały tylko XVII-wieczna św. Kazimierza i Królewska zbudowana w 1474 roku i przebudowana około 1630 roku. Kaplica św. Kazimierza, ufundowana przez króla Zygmunta III dla pomieszczenia prochów tego świętego, została zaprojektowana przez Piotra Dankersa de Ry i wzorowana na kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.

Jej strona zewnętrzna jest skromna, ozdobiona pilastrami i zwieńczona smukłą latarnią. Wnętrze natomiast pełne barokowego przepychu marmurów, stiuków i srebra. Ołtarz stiukowy (XVII wiek) o wybitnej wartości artystycznej, na ołtarzu srebrna trumna świętego ze statuetką postaci; poniżej obraz św. Kazimierza z 1520 roku, ze srebrną sukienką z początku XVIII wieku. W niszach między pilastrami marmurowe posągi królów z dynastii Jagiellonów. W kaplicy zwraca uwagę smukła kazalnica nazywana amboną Piotra Skargi, pochodząca jednak prawdopodobnie z końca XVII lub początku XVIII wieku. Kaplicę zdobią także liczne, cenne obrazy.

W pobliżu zachodniej fasady znajduje się wolnostojąca dzwonnica. Wbrew legendzie, że była to wieża z czasów pogańskich, jej dwie najniższe kondygnacje zbudowane z kamienia polnego stanowiły basztę murów zamku. Do dziś posiadają dwa rzędy okienek strzelniczych. W XVI wieku zastosowana jako dzwonnica; wyższe kondygnacje wzniesiono w XVIII wieku. Hełm wieży pochodzi z XIX wieku.

A.O.
Na podstawie:
Juliusz Kłos
Wilno, Przewodnik Krajoznawczy,
Wyd. Oddziału Wileńskiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, Wilno 1923
Tomas Venclova,
Wilno, R. Paknio Leidykla, Wilno, 2001, 2002