> Магілёўская вобласць > Горацкі раён > мястэчка Леніна (Раманава)

Леніна (Раманава) на мапе

Леніна (Раманава) - фота і помнікі

Першая пісьмовая згадка: 1523

Магчымыя варыянты:
Леніна (Раманава) Ленино (Романово) Lenino (Romanowo) Lenina (Ramanava) Раманаў Ramanava Romanovo Romanow Ramanau

Каардынаты:
54° 24'27.22"N, 31° 7'29.54"E

Што паглядзець у Леніне

Страчаная спадчына

Гісторыя Леніна (былога Раманава)

Мястэчка Леніна стаіць на р. Мярэя, за 17 км на паўночны ўсход ад Горак. 1955 жыхароў, 506 двароў (1999 год). Да 1918 (паводле БелЭнц) або 1922 (паводле кнігі "Архітэктура Беларусі") называлася Раманава. Ёсьць швейны цэх, Горацкае пэдвучылішча, сярэдняя і музыкальная школы, Дом культуры, бібліятэка, аптэка, пошта.

Упершыню Раманава ўзгадваецца ў дамове 1523 г. аб перамір'і між Вялікім княствам Літоўскім і Масковіяй. У 1529 г. вёску набыў князь Астроскі (ці не Канстанцін?) і перадаў у пасаг сваёй дачцэ, якая пабралася шлюбам з князем Х.М. Радзівілам.

З 1565-1566 у Аршанскім павеце Віцебскага ваяводзтва. З 1647 — мястэчка, 56 двароў, фальварак, царква, вінакурня, млын, сукнавальня, карчма.

У 18 ст. існаваў драўляны Раманаўскі замак. Цэнтрам мястэчка была гандлёвая плошча, зьвязаная з замкам, з трох бакоў забудаваная жылымі дамамі. Тут стаялі касьцёл з плябаніяй, важніца і інш. (1759). Ад плошчы радыяльна адыходзілі 4 вуліцы. Усяго было 115 двароў.

З першым падзелам Рэчы Паспалітай Абодвух Народаў у 1772 годзе Раманава было ўключана ў склад Расейскай імпэрыі. З-за адмовы уладальніка мястэчка князя Радзівіла прысягнуць Кацярыне ІІ Раманава было перададзена ў 1773 годзе ў казну, а ў 1774 князям Дандуковым-Корсакавым.

У 1897 годзе ў мястэчку жыло 958 жыхароў, была царква (магчыма, пераробленая са старога касьцёла, памянёнага вышэй. У кнізе Кулагіна "Праваслаўныя храмы" адзначана, што гэты храм з купалам і званіцай адлюстраваны на малюнку Напалеона Орды 1877 году), 2 малітоўныя дамы (відаць што сынагогі), гарбарны і клеяварны заводы, 7 кузьняў, царкоўна-прыходзкая школа, народнае вучылішча, фельдчарскі пункт, пошта, валасное кіраўніцтва, 21 крама, карчма, 4 разы на год праводзіліся кірмашы.

У 1924-1930 — цэнтр сельсавета Горацкага раёна Аршанскай акругі БССР, з 1938 — у Магілёўскай вобласьці.

З пачаткам нямецкай акупацыі царква, зачыненая саветамі (як кажа мая бабуля "парцейцы зачынілі", тады тут пачалі захоўваць ільносемя), пачала працаваць ізноў. У 1943 годзе ж гітлераўскія войскі спалілі мястэчка, як і многія навакольныя вёскі. Царква ў ходзе баёў была разбураная. Загінула 186 мясцовых жыхароў. 12-13 кастрычніка 1943 ў баі пад Леніна разам з вайскоцамі Чырвонай Арміі ўпершыню ўзялі ўдзел вайскоўцы Першай Польскай пяхотнай дывізыі імя Тадэвуша Касьцюшкі. У сувязі з гэтым Леніна ўзгадваецца ці не ва ўсіх аглядальніцкіх кнігах і энцыкляпэдыях па Магілёўскай вобласьці. У брацкіх магілах пахаваныя больш за 1700 жаўнераў савецкай арміі і больш як 500 польскай. Для ўшанаваньня гэтых падзеяў у 1968 годзе створаны Мемарыяльны комплекс савецка-польскай баявой садружнасьці, а суседняя вёска Трыгубава была пераназваная ў Касьцюшкава.

26 траўня 1988 года Парлямэнт Польшчы зацьвердзіў узнагароду для вэтэранаў бітвы пад Леніна (Krzyz Bitwy pod Lenino). 12 кастрычніка адзначаўся ў Народнай Польшчы (ПНР) як памятны дзень Народнага Войска. Штокастрычнік, у гадавіну гэтых падзей тут зьбіраюцца вэтэраны зь Беларусі і Польшчы. 12 кастрычніка 2003 года разам з прэм'ер-міністрам Беларусі Сяргеем Сідорскім ва ўрачыстасьцях з нагоды 60-й гадавіны бітвы пад Леніна удзельнічаў прэм'ер-міністр Польшчы Лешак Мілер. З Варшавы ў Леніна таксама прыехалі міністр абароны Польшчы, намесьнік міністра замежных справаў і віцэ-сьпікер полькага Сэнату.

З адзначэньнем гэтай даты зьвязваецца карэнная перабудова і добраўпарадкаваньне мястэчка, якое праводзілася з канца 1960-х. Акрамя будаўніцтва мэмарыяльнага комплекса, паводле генпляну 1969 году будуецца 6-павярховая гасьцініца, Дом культуры зь сельсаветам і поштай, Дом быту, гандлёвы цэнтр, шэраг 2- і 5-павярховікаў і інш. "Вызначаецца высокім узроўнем добраўпарадкаванасьці (цэнтралізаванае цеплазабесьпячэньне, водаправод, каналізацыя, асфальтавае пакрыцьцё дарог і тратуараў усіх вуліц)", — зазначаецца ў кнізе "Архітэктура Беларусі". Сапраўды, нечуваная рэдкасьць для такога кшталту мястэчак. "Важнымі пляніровачнымі восямі зьяўляюцца вуліцы Леніна (галоўная), Пятрова, Кжывань, Юркова. Цэнтральная плошча і плошча Зоркі складаюць грамадзка-культурны цэнтр." Некалькі год таму ў мястэчку пабудавалі новую драўляную царкву.

За 1 км на ПдЗ ад музэя савецка-польскай баявой садружнасьці і за 0,7 км на ПдУ ад в. Касьцюшкава (былое Трыгубава) знаходзіцца гарадзішча. Яно пабудавана на правым беразе р. Людная (левы прыток р. Мярэі), на мысе, пры ўпадзеньні ручая. Пляцоўка трохвугольная, памерам 30х25 м. Яе вышыня над узроўнем вады — 8 м. З боку поля (ПдЗ) пляцоўка ўмацавана валам вышынёй 3 м, шырынёй 11 м і ровам глыбінёй 1,5 м. Помнік пашкоджаны абарончымі збудаваньнямі і варонкамі пэрыяду Другой Сусьветнай вайны ["Магілёўшчына", выпуск IV (выданне Абласнога краязнаўчага музея і абласнога краязнаўчага таварыства) артыкул А. Седзіна, 1993].

У былое Раманава, якое ляжыць амаль на самай мяжы са Смаленшчынай, прыемна прыехаць. Прыемныя местачковыя людзі, навакольныя ляндшафты, сфармаваныя ледавіком, невялікая рэчка Мярэя з грэбляй. А таксама прыемная мясцовая паўночна-ўсходне-беларуская гаворка, на якой пісаў Максім Гарэцкі. Дабірацца ад Горак нескладана — некалькі разоў на дзень езьдзяць аўтобусы.

P.S. Цікава, што вёска з такой самай назвай — Раманава (Слуцкі раён, ля р. Морач) — у савецкі час набыла таксама імя "Леніна". Магчыма, удзячна расейскай царскай фаміліі назва Раманава пачала мець палітычна афарбаванае значэньне (хаця насамрэч нічога супольнага — вёскі куды старэйшыя) і была пераназваная па аналягічнай схэме, набыўшы назву, згодную новым ідэалягічным кірункам (цар Раманаў — стары правадыр, Ленін — новы). Дарэчы, у Леніна (Горацкім) вам могуць нават распавесьці гісторыю, як местачкоўцы пісалі ліст самому Леніну па дазвол на пераназваньне.

Павал Чумакоў
Літ.:
1). Беларуская Энцыклапедыя: У 18 т. (том 9)/ рэдкал. Г. П. Пашкоў і інш. — Мн. БелЭн, 1999. — 560 с.: іл.
2). Архітэктура Беларусі: Энцыкл. даведнік. — Мн.: БелЭн, 1993. — 630 с.: іл.

Леніна (Раманава). : Адметнасці | фота выбраных помнікаў

Леніна (Раманава).  У мястэчку

Леніна (Раманава). У мястэчку Новая царква ў мястэчку пабудавана ў 1990-я гг. (фото 2005) Фота © Хмарскі Сяргей

Каментарыі

В поселке построена новая церковь ...