> Брэсцкая вобласць > Баранавіцкі раён > мястэчка Гарадзішча > Могілкі вайсковыя часоў 1-й сусветнай вайны
Гарадзішча. Могілкі вайсковыя часоў 1-й сусветнай вайны
Гарадзішча. Могілкі вайсковыя часоў 1-й сусветнай вайны

Могілкі вайсковыя часоў 1-й сусветнай вайны | Гарадзішча

Год пабудовы (перабудовы): 1916
Каардынаты:
53° 19'48.10"N, 25° 59'4.86"E

Фотагалерэі

Выбраныя здымкі

Гарадзішча. Могілкі вайсковыя часоў 1-й сусветнай вайны

Фота © К. Шастоўскі |

Гарадзішча. Могілкі вайсковыя часоў 1-й сусветнай вайны

Фота © К. Шастоўскі |

Гарадзішча. Могілкі вайсковыя часоў 1-й сусветнай вайны

Помнік палеглым таварышам Фота © К. Шастоўскі |

Вайсковыя дзеянні каля Баранавічаў падчас Першай сусветнай вайныKościół katolicki pod wezwaniem Św. Trójcy w Iszkołdzi

19 ліпеня (1 жніўня па н.ст.) 1914 г. пачалася 1-й сусветная вайна. З 18 ліпеня беларускія губерні былі аб'яўлены на ваенным становішчы. Беларусь стала і прыфрантавой і франтавой зонай. У сувязі з наступлением германцаў, пад напорам і прымусам вайсковых эвакуатараў на ўсход хлынулі бежанцы.

Навагрудскі павет быў падзелены лініяй фронту. Абарона рускай арміі праходзіла па правым беразе р. Шчара. Насельніцтва неакупаванай часткі павета было адмабілізавана на абарончыя работы. Для патрэб арміі і насельніцтва рэквізаваліся прадукты харчавання, свойская жывёла, фураж. Востра паўстала праблема бежанцаў. Начальнік Мінскай губерні ў кастрычніку 1915 г. пісаў, што ў тыле 4-й арміі ў межах Мінскага і Навагрудскага паветаў знаходзіцца пад адкрытым небам вялікая колькасць бежанцаў. Не маючы сродкаў для набыцця харчовых прадуктаў і кармоў для жывёлы і коней, яны вельмі спусташаюць харчовыя запасы мясцовага насельніцтва. Запружваюць бліжэйшыя тылы.

З верасня 1914 г. да лета 1915 г. ў Баранавічах размяшчалася Стаўка Вярхоўнага галоўнакамандуючага расейскай арміі. Пасля шэрагу няўдач расейскай арміі раён да восені 1915 г. апынуўся ў зоне баявых дзеянняў. Стаўка (к гэтаму часу яна ўжо знаходзілася ў Магілёве) 17 верасня 1915 г. прыняла рашэнне, у адпаведнасці з якім 10, 4, 3 і 1-й арміям прадпісвалася адысці на лінію Міхалішкі — Ашмяны — Навагрудак — Баранавічы — возера Выганаўскае.

Адступленне расейскіх войскаў было сапраўднай трагедыяй для насельніцтва раёнаў, якія пакідала армія. Па рашэнні камандавання ў шырокіх маштабах праводзілася разбурэнне важных аб'ектаў і знішчэнне нерухомай маёмасці. У выніку выканання расейскімі войскамі загадаў Стаўкі на ўсіх напрамках адступлення рускіх разбурэнні былі зроблены грунтоўна. Усё, што нельга было вывезці, знішчалася на месцы. Салдаты спальвалі дашчэнту цэлыя вёскі. Агню аддаваліся палі спелай збажыны, хлебныя сцірты. Жыхары з прыфрантавой паласы прымусова высяляліся. Гэта была тактыка выпаленай зямлі, якую пасля расейскіх войскаў на тэрыторыі Беларусі прыменяць нямецка-фашысцкія захопнікі ў 1944 г.

Баранавічы як важны цэнтр камунікацый сталі сведкай адступлення арміі на ўсход. Горад і наваколле былі запоўнены бежанцамі, сярод якіх распаўсюджваліся такія захворванні як дызентэрыя і халера. Людзі паміралі як мухі. Бясконцай чарадой праязджалі па вуліцах тысячы вазоў з дзецьмі і скарбам. За некалькі дзён да таго, як горад быў пакінуты, салдаты падпалілі буйны спіртзавод у Новых Баранавічах. Вялікая дымавая заслона ад палаючага прадпрыемства распаўсюджвалася вакол і давіла на людзей як цяжкае прадчуванне чагосьці чорнага і невядомага. У апошні дзень адступлення арміі салдаты пачалі ўзрываць чыгуначнае палатно, вакзалы, некаторыя майстэрні ваеннага значэння, — так апісваюцца падзеі тых дзён у кнізе «Баранавічы», выдадзенай у 1950-х гадах у Ізраілі.

Хутка (24 верасня 1915г., гэта дата прыводзіцца ў той жа кнізе «Баранавічы») лінія, на якую адышлі рускія войскі (Міхалішкі — Ашмяны — Навагрудак — Баранавічы — возера Выганаўскае), стала часткай стабілізаванага руска-германскага фронту. Яна падзяліла тэрыторыю цяперашняга Баранавіцкага раёна на дзве часткі. Вёскі ў прыфрантавой паласе, асабліва тыя, што апынуліся ў зоне германскай акупацыі, абязлюдзелі, тысячы сялянскіх сем'яў былі вымушаны пакінуць абжытыя месцы і пераехаць ва ўсходнія раёны Беларусі. Многія з іх былі эвакуіраваны ў глыб Расеі.

Вялая пазіцыйная вайна на участку фронту, які праходзіў па тэрыторыі раёна, зрэдку парушалася кароткачасовымі актыўнымі баявымі дзеяннямі. Да пачатку мая 1916 г. рускім войскам, што размяшчаліся на тэрыторыі раёна, супрацьстаялі тры дывізіі корпуса Кеніга, якія ўваходзілі ў армію Войрша і якія былі размешчаны на поўнач ад старой Маскоўска-Брэсцкай шашы да Калдычэўскага возера. На левым флангу арміі Войрша стаяў 12-ы аўстрыйскі корпус.

Германскае камандаванне дапускала магчымасць наступлення рускіх на Баранавічы і Гарадзішча і таму на гэтым участку фронту размясціла свае войскі вельмі цесна. Баяздольнасць іх узмацнялі 80 запражных і 40 пазіцыйных батарэй, 370 кулямётаў. Акрамя таго, лінія фронту германцаў была ўзмоцнена штучнымі перашкодамі шырынёй 40 метраў, траверснымі пазіцыямі і вялікай колькасцю бліндажоў.

Меркаванні германскага камандавання аказаліся правільнымі. Менавіта тут, на участку Баранавічы—Гарадзішча, 19 чэрвеня 1916 г. расейскія войскі Заходняга фронту пачалі Баранавіцкую наступальную аперацыю з мэтай падтрымкі наступлення войскаў на Паўднёва-Заходнім фронце, т.зв. Брусілаўскі прарыў. Галоўнакамандуючы фронту вырашыў нанесці ўдар на участку Гарадзішча—Баранавічы.

Расейская армія мела колькасную перавагу, а германская — добра ўмацаваныя пазіцыі, якія складаліся з 2 — 3 абарончых палос і штучных перашкод. 2 ліпеня была праведзена артпадрыхтоўка, у выніку якой толькі часткова былі разбураны акопы першай лініі абароны праціўніка. 4 ліпеня са світанку і да 18 гадзін цягнулася другая артпадрыхтоўка. У 19 гадзін 5 расейскіх дывізій пайшлі ў атаку, якая была спынена контрударам 19-га ландвернага і 335-га рэзервовага палкоў германскай арміі ў раёне в. Скробава. 5—8 ліпеня ўсе атакі расейскіх войскаў былі адбіты. У выніку Баранавіцкай аперацыі расейскія войскі адолелі толькі першую паласу варожых умацаванняў, захапілі больш за 2000 палонных і некалькі гармат. У баях удзельнічала 11 дывізій, страты якіх склалі каля 40 тыс. чалавек. 14 ліпеня германцы распачалі контрнаступленне. 15 ліпеня 2 атакі расейскіх войскаў былі адбіты. 25—29 ліпеня ў раёне Баранавіч 5 расейскіх дывізій атакавалі на лініі Скробава—Лабузы, занятай 5 аўстра-германскімі дывізіямі. І ў выніку гэтых атак расейская армія не змагла дасягнуць ніякіх вынікаў.

Крыніца:
А.М. Філатава, С.А. Шчарбакоў
Памяць. Баранавічы. Баранавіцкі раён
Мінск, Белта, 2000