> Брэсцкая вобласць > Брэсцкі раён > горад Брэст > Абарончыя ўмацаванні
Брэст. Абарончыя ўмацаванні
Брэст. Абарончыя ўмацаванні

Абарончыя ўмацаванні | Брэст

Выбраныя здымкі

Брэст. Абарончыя ўмацаванні

Дот (VI) па дарозе з Брэста ў Клейнікі Фота © Вадзім Шорах |

Брэст. Абарончыя ўмацаванні

Дот IV Фота © Вадзім Шорах |

Брэст. Абарончыя ўмацаванні

Дот VI. Від з дарогі Фота © Вадзім Шорах |

Тлумачэнні для чарцяжоў: літарай К абазначаны калодзеж, трохкутнік у кружку паказвае накірунак аварыйнага выхаду пад полам, а кружок у квадраце абазначае перыскоп. Прастакутнікі абазначаюць гільзаадвод, калі знаходзяцца ў казематах з амбразурамі. У астатніх казематах яны паказваюць дапаможнае невялічкае памяшканне пад полам (ягоны аб'ём чамусьці заўсёды 5 кубаметраў).

Дот (умоўна абазначаны, як IV) знаходзіцца ў межах Брэста (раён Рэчыца) каля мясакамбіната, які месціцца на фарту “Граф Берг”. Дот пабудаваны ў 1940-41 годзе, адносіцца да 1-й роты 18-га АКАБ 62-га УР. Матэр’ял – бутажалезабетон. Меў на ўзбраенні 2 кулямёты “Максім”. Дот мае невялікія пашкоджанні (бачныя на здымку), амаль дакладна ўдзельнічаў у баях 22-23 чэрвеня 1941 года. Зараз вельмі занядбаны, па сутнасці, ператвораны ў сметнік.

Дот (V) знаходзіцца каля Рэчыцкіх могілак (паўночная ўскраіна Брэста), на самай мяжы горада. Пабудаваны ў 1940-41 гадах, адносіўся да 1-й роты 18-га АКАБ 62-га УР. Матэр’ял – бутажалезабетон. Быў узброены двума кулямётамі “Максім” і адным дапаможным (верагодна, ДС). Вёў бой 22-23 чэрвеня 1941 года, у доце загінулі па розных дадзеных 16 ці 18 чалавек. Цяпер ператвораны ў склад прыватнай фірмы (здымак зроблены раней, чым дот зрабілі складам).

Дот (VI) знаходзіцца прыкладна ў 1200 метрах ад Рэчыцкіх могілак па дарозе з Брэста ў вёску Клейнікі. Пабудаваны ў 1940-41 годзе, адносіцца да 1-й роты 18-га АКАБ 62-га УР. Матэр’ял – бутажалезабетон. Меў на ўзбраенні супрацьтанкавую гармату калібра 45 мм, кулямёт “Максім” і яшчэ адзін дапаможны кулямёт (вергодна, ДС) у тылавой амбразуры. У баях гэты дот не ўдзельнічаў, пашкоджанняў не мае. Зараз на ім знаходзіцца мемарыяльная дошка ў памяць аб гарнізонах дотаў 62-га УР.

62-гі ўмацаваны раён (УР) пачаў будавацца ў 1940 годзе, пасля далучэння Заходняй Беларусі да СССР. Ён прызначаўся для абароны горада, які з’яўляўся важным чыгуначным вузлом, і для прыкрыцця шырокае часткі новае савецка-германскай мяжы. Паводле плану доты будаваліся па правым беразе Заходняга Буга ад вёскі Бернады на поўдні ажно да польскага Цэханаўца на поўначы.

Брэст-Літоўскі УР падзяляўся на тры асобныя кулямётна-артылерыйскія батальёны (АКАБ) – 16-ы, 17-ы і 18-ы. Зараз на тэрыторыі Беларусі засталіся пазіцыі толькі 18-га АКАБа, астатнія адыйшлі да Польшчы падчас дэмаркацыі савецка-польскай мяжы ў 1945 годзе.

Усяго па розных звестках было пабудавана да 250 дотаў, з іх каля 65 засталося на Беларусі. Знаходзяцца яны ў Берасцейскім раёне каля вёсак Бернады, Міцькі, Гершоны (2-я рота), Казловічы (1-я рота), а таксама ў Камянецкім раёне паміж вёскамі Агароднікі, Орля і Ставы. Акрамя гэтага, у Камянецкім раёне ёсць пазіцыя дотаў, якое, паводле афіцыйных звестак, увогуле не існуе ў прыродзе. Знаходзіцца яна каля самае мяжы паміж вёскамі Навасёлкі і Паніквы. Што гэта за пазіцыя, невядома, таму мы яе ўмоўна называем “Прывідам 19-га АКАБ”.

Доты ўяўляюць сабой невялікія ўмацаванні з жалезабетона і бутавага каменю (шчэбень і клінец), прызначаныя для вядзення агню з сваіх амбразураў. Узбройваліся яны кулямётамі “Максім” і ДС, каля паловы дотаў былі ўзброеныя супрацьтанкавымі 45-мм гарматамі, а некаторыя (такіх на Беларусі засталося 6) мелі на ўзбраенні 2 гарматы калібра 76.2 мм. Таўшчыня вонкавых сценаў вагаецца паміж 120 і 210 сантыметрамі, столі – 150-180 см. Дот мог вытрымаць адзінкавыя прамые пападанні бомбы вагой да 250 кілаграмаў і снарада калібрам да 203 міліметраў. Больш дробныя снарады (да 100 мм) мелі супраць яго эфект толькі з дыстанцыі да 100 метраў, а падыйсці гэтак блізка да пазіцыяў амаль немагчыма, паколькі яны разлічваліся на кругавую абарону і павінны былі мець для прыкрыцця ўмацаванняў пяхотныя часткі. Пацэліць жа ў дот здалёк вельмі цяжка з-за яго малых памераў. Падчас пачатку вайны ў 1941 годзе шмат дотаў былі недабудаваныя, пяхотнае прыкрыццё адсутнічала, таму сваю ролю 62-гі УР не выканаў. Асобныя доты змагаліся ў аблозе да 7 сутак, але істотна паўплываць на ход ваенных дзеянняў, канечне ж, не змаглі.

У наш час тыя доты, што засталіся на Беларусі, знаходзяцца ў дужа занядбаным стане. Там часта месцяцца сметнікі, частка ўмацаванняў выкарыстоўваецца для гаспадарчых патрэбаў (у якасці хлявоў ці складоў). Доты каля Берасця, дзе было магчыма, пабудаваныя на валах крэпасці і фартах царскіх часоў, таксама занядбаных.

Доты ўяўляюць сабой досыць цікавыя з пункту гледжання абарончай архітэктуры аб’екты, з чарцяжамі і фотаздымкамі некаторых з іх Вы можаце азнаёміцца на гэтым сайце. Але, на жаль, даставернай інфармацыі аб іх у афіцыйных крыніцах няма, большасць надрукаванага ў кнігах пры праверцы аказваецца няправільным, таму інфармацыю аб 62-м УР мы здабываем у асноўным метадам палявых даследванняў ці апытання мясцовых жыхароў (праўда, існуе шмат вусных легендаў наконт берасцейскай фартыфікацыі, таму да такіх расказаў таксама трэба ставіцца асцярожна).

Апісанне складзенае па матэр’ялах даследчай групы “Крапіва”, пры чым выкарыстоўваліся дадзеныя палявых даследванняў і звесткі з правераных пісьмовых крыніцаў, якія можна лічыць даставернымі.

Вадзім Шорах,
даследчая група "Крапіва"

Паведамленні

Фотагалерэі