> Мінская вобласць > Нясвіжскі раён > горад Нясвіж > Парк Стары
Нясвіж. Парк Стары
Нясвіж. Парк Стары

Парк Стары | Нясвіж

Выбраныя здымкі

Нясвіж. Парк Стары

Куток парку Фота © К. Шастоўскі |

Нясвіж. Парк Стары

Памятны камень увекавечвае імя стваральніцы парка Марыі дэ Кастэлян Фота © К. Шастоўскі |

Нясвіж. Парк Стары

Куток парку Фота © К. Шастоўскі |

Радзівілаўскі паркавы ансамбль размешчаны ў паўночна-ўсходняй частцы Нясвіжа, побач з палацава-замкавым комплексам. З'яўляецца унікальным узорам садова-паркавай архітэктуры ландшафтнага стылю канца 19 ст. Узнікненне яго звязана з імем Марыі дэ Кастэлян, жонкі Антона Радзівіла. Гэта пад яе кіраўніцтвам у сярэдзіне 1870-х гадоў у замку праводзіліся рамонтныя і рэканструкцыйныя работы.

Раней на месцы парку была хвалістая раўніна з р. Уша, пойма якой была забалочана. Паркавы комплекс быў разбіты каля водных перашкод і фартыфікацыйных збудаванняў, што акружалі замак. Павышаныя ўчасткі тэрыторыі засталіся без змен, а на нізкіх месцах былі праведзены мінімальныя гідратэхнічныя работы па рэгуляванні воднага рэжыму сажалак і асушэнні прыбярэжных балот, на асобных участках яшчэ і нівеліроўка паверхні. Па выніках археалагічных раскопак 1997 г. таўшчыня насыпнога грунту месцамі дасягала 1,4 м.

У аснову разбіўкі парку пакладзены прыёмы вольнай пейзажнай трактоўкі прыроды. Параўнальна сціплая інжынерна-архітэктурная падрыхтоўка паркавай тэрыторыі тлумачыцца тым, што пасля рабавання значнай часткі маёмасці Радзівілаў расейскімі ўладамі на пачатку 19 ст., стала цяжка з шыкам забудоўваць паркавы ансамбль. Асноўная ўвага была звернута на культуру зялёнага ўбранства.

Адметнымі асаблівасцямі парку з'яўляюцца ўдала размешчаныя паляны, алеі, своеасабліва высаджаныя групы дрэў, падабраныя па афарбоўцы лісця, форме кроны, вышыні і іншых прыкметах. Спалучэнне невялікіх груп дрэў (курцін), акружаных кустамі, з прасторнымі палянамі стварае непаўторныя па прыгажосці пейзажы. Курціны аднапародных груп дрэў добра спалучаюцца з курцінамі са змешаных парод. Адметнай рысай паркавага комплексу з'яўляюцца шырокія рэгулярнага тыпу алеі, абсаджаныя дрэвамі аднаго віду з ледзьве прыкметнымі сцежкамі свабоднага напрамку.

Пасадачны матэрыял прывозіўся ў Нясвіж ў асноўным з лясоў і гадавальнікаў Вінклераўскага, Хомінкаўскага і Навінкаўскага лясніцтваў. Насенне і саджанцы атрымлівалі таксама з Берліна і дарошчвалі ў мясцовых гадавальніках.

Цяпер батанічная калекцыя ўсіх паркаў налічвае каля 180 відаў драўнінна-хмызняковых парод. Асноўныя сярод іх альха, ясень, клён, вярба, ліпа, елка, глог, спірэя, акацыя, дзікі вінаград, бузіна, парэчкі. З інтрадукаваных (пераселеных з іншых месц) сустракаюцца елка калючая, елка Энгельмана, піхта аднаколерная, сасна Веймутава, сасна горная, клён ясенелістовы, клён-явар, клён серабрысты, барбарыс Тунберга, айва японская, чаромха віргінская і інш. Экзотыка кранула парк параўнальна ўмерана.

Экзатычныя расліны ўключаліся ў кампазіцыі, але заўсёды мелі падначаленае значэнне. Травяное покрыва прадстаўлена 90 відамі раслін. Кветкавае афармленне ўключае 80 відаў аднагадовых і шматгадовых кветак.

Па часе закладкі, планіроўцы і архітэктуры, падбору насаджэнняў паркавы ансамбль Радзівілаў у Нясвіжы умоўна дзеляць на 5 частак: Замкавы парк (11 га), Стары парк, або Азярыну (16 га), Японскі парк, або Плінтоўку (7 га), Новы, або Марысін парк (22 га) і Англійскі парк (10 га). Ландшафтныя ўчасткі аб'яднаны Дзікай, Замкавай і Бернардзінскай сажалкамі.

Парк ствараўся ў некалькі перыядаў. У 1878—1905 гг. закладзены Стары парк і закончаны работы ў Англійскім і Марысіным парках, у 1911—14 гг. разбіты Японскі парк і зроблены пасадкі на Паповай горцы, у 1935—39 гг. — пасадкі на Лебядзіным лузе і ва ўрочышчы Караліна.

Вялікая ўвага надавалася кветкаводству, пабудаваны аранжарэі, насенне выпісвалі з Францыі, Галандыі і іншых краін Еўропы. Галоўным садоўнікам парку ў 1878—1912 гг. (амаль увесь перыяд станаўлення асноўных планіровачна-прасторавых паркавых структур) працаваў Андрэй Пастарэмчак. Знаёмства з прыкладамі еўрапейскага садова-паркавага майстэрства (вучыўся ў Пазнанскай школе садаводства, сталічных гарадах Еўропы і Расеі) дабратворна паўплывала на яго самабытную творчасць. Памочнікамі, а потым і прадаўжальнікамі яго справы былі Антон Кавальскі, Міхаіл і Адольф Стоцкія, Іван Цвірка, Антон Глінскі. У 1913—14 гг. на пасадзе галоўнага садоўніка быў англічанін. У гэты час была праведзена расчыстка пейзажаў. У адных месцах яна прайшла ўдала, у іншых выклікала здзіўленне.

Стары парк закладзены ў 1878 г. на левым беразе сажалкі Дзікай. Тады тут расло толькі адно дрэва — канадская таполя, каля якой закладзены камень з надпісам: «На ўсёй прасторы парку ў момант яго закладкі знаходзілася только гэтая таполя» (таполя не захавалася). Яшчэ адзін памятны камень-валун увекавечвае імя яго стваральніцы: «У памяць 25-годдзя заснавання гэтага парку, а таксама ў знак удзячнасці за столькі гадоў работы, зробленай для ўпрыгожання замка Марыяй з Кастэлянаў княгіняй Радзівіл. Камень гэты ў 1903 г. паставіў яе ўдзячны муж Антон Радзівіл XIV ардынат нясвіжскі». Надпіс, высечаны на трэцім памятным камені, сведчыць, што алеі парка пасаджаны Марыяй дэ Кастэлян княгіняй Радзівіл саджанцамі, вырашчанымі з насення, прывезенага з гадавальніка берлінскага палаца Радзівілаў.

Асноўная маса дрэў была пасаджана ў канцы 19 ст., далейшая апрацоўка краявідаў вялася да 1920-х гадоў. Нягледзячы на тое, што парк Азярына фармаваўся ў пейзажным стылі, тут шмат алей — кляновая, ліпавая, каштанавая, грабавая. Ландшафтныя кампазіцыі Старога парку будуюцца на трох паслядоўна размешчаных палянах (Спартыўнай, Цэнтральнай і Выставачнай), якія адрозніваюцца велічынёй, формай, асветленасцю, характарам зрэзанасці контураў. Уваход у Азярыну аформлены 2 парамі пілонаў з жалезнымі варотамі і маленькім домікам садоўніка. Акрамя памятных камянёў-валуноў у гэтай частцы паркавага ансамбля былі ўстаноўлены ў выглядзе арыгінальных альтанак бярозавая хатка, галандскі млын, трох'яруснае збудаванне салярыя, альтанка-шацёр у выглядзе грэнадзёрскай шляпы і шматлікія скульптуры.

Перад Спартыўнай палянай з левага боку быў створаны штучны вадаём (напаўняўся з калодзежа-крынічкі), цяпер перасох. Захаваўся ўстаноўлены паблізу яго маленькі чатырохграннай формы камень з надпісам «Студня Ундзіны». Дэкаратыўная сажалка і калодзеж раней упрыгожвалі таксама і выставачную паляну, на якой да 1927 г. ў розных па форме невялікіх павільёнах праводзіліся сезонныя выстаўкі кветак, агародніны і садавіны. Архітэктурныя збудаванні і скульптурныя кампазіцыі, якія некалі ўпрыгожвалі парк, поўнасцю страчаны. У апошні час праводзіцца як аднаўленне страчаных скульптур, так і ўсталяванне новых.

Крыніца:
Г.М. Кандрацьева
Памяць. Нясвіжскі раён
Мінск, Белта, 2002

Год пабудовы (перабудовы): 1874
Каардынаты:
53° 13'32.62"N, 26° 41'35.54"E

Фотагалерэі