> Брэсцкая вобласць > Жабінкаўскі раён > вёска Здзітава > Царква Святога Мікіты
Здзітава. Царква Святога Мікіты
Здзітава. Царква Святога Мікіты

Царква Святога Мікіты | Здзітава

Выбраныя здымкі

Здзітава. Царква Святога Мікіты

Агульны выгляд Фота © К. Шастоўскі |

Здзітава. Царква Святога Мікіты

Галоўны фасад Фота © К. Шастоўскі |

Здзітава. Царква Святога Мікіты

Званіца. Фрагмент драўлянай страхі Фота © К. Шастоўскі |

Гэты невялікі храм па сваіх удалых прапорцыях, завершанасці і выразнасці кампазіцыі з'яўляецца найбольш значным старажытным помнікам драўлянага дойлідства Брэсцкага Палесся. Размешчаны на ўскраіне вёскі, на правым беразе р. Мухавец сярод дрэў у маляўнічай мясцовасці. Памеры храма: шырыня — 9,40 м, даўжыня — 15,65 м, вышыня — 6 м.

Узведзена Мікітаўская царква з драўляных брусоў, на мураваным падмурку, а звонку ашалявана вертыкальнымі дошкамі з нашчэльнікамі, дах накрыты дранкай. Па дакументах царква ўпершыню ўзгадваецца ў першая пісьмовая згадка ў 1502 г. У 1787 г. быў зроблены капітальны рамонт (магчыма і некаторая перабудова). У 1830 г. царква была пераведзена з уніяцтва ў праваслаўе, тады ж быў зроблены рамонт царквы, пабудаваны ў інтэр'еры іканастас і тамбур на галоўным фасадзе.

Царква Мікіты — тыповы прадстаўнік адназрубавых храмаў Беларусі XVI — XVIII ст. Канструкцыйная пабудова храма вельмі простая. Яго аб'ём складаецца з адзінага прамавугольнага ў плане зруба з невялікім прырубам — тамбурам на галоўным фасадзе. У аб'ёмна-прасторавай кампазіцыі выразна вылучаюцца часткі праваслаўнага храма: асноўны храмавы аб'ём, апсіда з рызніцамі (з усходу), бабінец і тамбур (з захаду), якія ўсе разам пакрыты агульным высокім дахам, двухсхільным пад асноўным аб'ёмам і трохсхільным над бабінцам і апсідай. Асноўны аб'ём храма ў плане мае форму квадрата. Дзве яго бакавыя сцяны прарэзаны двума прамавугольнымі вокнамі з простымі ліштвамі (па кожнай сцяне). Паміж праёмаў у цэнтры кожнай сцяны па дзве вертыкальныя лапаткі-сцяжкі. Да ўсходняй тарцовай сцяны храма далучаецца прамавугольная ў плане, трохсценная апсіда з дзвюма бакавымі рызніцамі. Канструкцыйна апсіда ўваходзіць у агульны аб'ём храма, рызніцы невысокія — да ўзроўню аконных праёмаў апсіды, накрыты аднасхільнымі дахамі. Дзве бакавыя грані апсіды маюць па аднаму прамавугольнаму аконнаму праёму, кожная з рызніц — па аднаму квадратнаму маленькаму акну. З усходняга тарцовага боку вылучаецца бабінец — невялікі прамавугольны ў плане аб'ём. Да яго далучаецца невысокі каркаснай канструкцыі тамбур, накрыты двухсхільным дахам, які ўтварае трохвугольны франтон на галоўным фасадзе. Просты дзвярны праём з дзвюма прыступкамі вызначаюць галоўны ўваход у храм. Усю кампазіцыю завяршае невысокая галоўка, якая складаецца з купала цыбулістай формы, пасаджанага на васьмігранную шыйку. Галоўка размешчана на вільчыку даху над апсідай.

У інтэр'еры царквы вылучаецца невялікая прастора асноўнага аб'ёму храма з бэлечным перакрыццём і плоскай столлю. У цэнтры храма дзве тонкія драўляныя калонкі, якія падтрымліваюць бэлькі перакрыцця. Пры ўваходзе, у заходняй частцы зроблены хоры ў выглядзе навясной вузкай галерэі. Увесь храм маленькі, але вельмі ўтульны. Невялікі іканастас аддзяляе алтарную частку ад асноўнага аб'ёму. Іканастас драўляны аднаярусны. У цэнтры размешчаны царскія вароты, якія вылучаюцца скразной драўлянай разьбой. У экспазіцыі музея старажытнабеларускай культуры пры Акадэміі навук Беларусі знаходзіцца цудоўная ікона, якая раней упрыгожвала інтэр'ер Мікітаўскай царквы: «Адзігітрыя Іерусалімская». Напісана яна на дзвюх сасновых дошках (ляўкас, тэмпера) у 40-я гады XVI ст. На залачоным фоне іконы слаба выражаны малюнак неглыбокага разнога па ляўкасу арнаменту расліннага тыпу. У цэнтры — Маці Боская з дзіцём на руках. Гэтая ікона — адзін з лепшых твораў старажытнабеларускага жывапісу.

Двух'ярусная званіца, што стаіць асобна ад царквы, мае каркасную канструкцыю. Яна прамавугольная ў плане, на чатырох вуглах яе пастаўлены высокія слупы. Першы высокі ярус звонку абабіты дошкамі з нашчыльнікамі. Другі ярус — невысокі, адкрыты: кароткія слупы па вуглах падтрымліваюць дах у форме чатырохвугольнага шатра. На другім ярусе размешчаны званы. Зараз яна абіта жалезнымі лістамі. Званіца разам з царквой ствараюць адзіны ансамбль, які маляўніча ўваходзіць у навакаольнае асяроддзе, стварае з ім адзінае цэлае, як неад'емная яго частка. Каля царквы захавалася дубовая алея старадаўняга парку.

Крыніца:
Т.І. Чарняўская
Памяць, Жабінкаўскі раён.
Мінск, Ураджай, 1999

Паведамленні

Год пабудовы (перабудовы): XVI, 1787
Каардынаты:
52° 11'47.71"N, 24° 3'32.04"E

Фотагалерэі