> Гродзенская вобласць > Карэліцкі раён > вёска Варонча > У вёсцы
Варонча. У вёсцы
Варонча. У вёсцы

У вёсцы | Варонча

Год пабудовы (перабудовы): XVIII

Фотагалерэі

Выбраныя здымкі

Варонча. У вёсцы

Куток парку Фота © К. Шастоўскі |

Варонча. У вёсцы

Магілы Булгакаў Фота © К. Шастоўскі |

Варонча. У вёсцы

Варанчанскі касьцёл Фота © К. Шастоўскі |

Апошні промень свіцязянскай прыгажосці быў развітальным, бо праз Плужыны і Варончу вёў да Туганавіч, за якімі ўжо заканчваўся мой зачараваны круг і пачыналіся ваколіцы іншага характару. Затое гэты развітальны промень быў адным з самых цудоўных, як гучная фанфара, што завяршае Бетховенскую уверцюру. Фартысіма ўзмацнення маляўнічасці прыпадала на прыгожую дарогу, якая вяла ад Плужын да Варончы. Спачатку цягнуліся лясы, не ўсюды ўжо падобныя «да цёмнага бору» з балады Міцкевіча, аднак не менш моцныя па выразнасці. Дарогу пераціналі гушчары, поўныя лісцевага ценю, вільготных равоў і крутых уездаў, месцамі яна выходзіла на зацішныя паляны ці пераходзіла ў гразкія, камяністыя грэбелькі. За вёскай плужынскія лясы заканчваліся, гарыстасць мясцовасці зноў павялічвалася, ля дарогі ўсё часцей паказваліся дубровы, якія расселіся групамі па ўзгорках.

Дарога стварала самае прыгожае відовішча, якое можна было сабе ўявіць: блукала па хрыбтах пагоркаў, што выглядалі як паркавае ўрочышча, спакушала прывабнымі загібамі, тулілася да цяністых лашчын, зарослых ляшчынай і папараццю, была старанным правадніком па гэтым шляху Міцкевіча і ішла ўгару, каб паказаць яго ездаку з самага лепшага боку і здзівіць багаццем дэкарацый і аксесуараў. Гэта багацце прыбывала па нарастаючай па меры набліжэння да Варончы, а там узрывалася колькасцю самых замыславатых форм і кампазіцый звыш меры, якія выклікалі сапраўднае асляпленне. Усё гэта стаіць у мяне перад вачамі, а я не магу апісаць гэтай прыгажосці кампазіцыі і прасторавага размяшчэння, гэтыя адвечныя дрэвы, гэтыя шпалеры, гэтыя фарбы... Невядома, ці, гледзячы на гэта паўтараць строфы з «Пана Тадэвуша», ці таксама усклікнуць разам з Гёта: «Verweile! Du bist so schoen!». Памятным было гэта месца, гэты пад'езд да Варанчанскага касцёла з боку Равін, гэты прыгожы луг з альшанікам, які пераходзіў у лясістыя ўзгоркі і завяршаўся белым сілуэтам касцёла на гары, як увянчанне пейзажу. Колькі разоў ні праязджаў там будучы дзіцём, я не мог абараніцца ад пачуцця радаснай узнёсласці, блізкай да экстазу, а калі праз шмат гадоў дарослым стаяў перад гэтым відам, намаляваным, як у «Пане Тадэвушы», я адчуваў сябе шчаслівым, што магу яшчэ на яго глядзець, і называў яго ў думках «Краявідам Міцкевіча».

Двор у Варончы быў спланаваны па велікапанскіх мерках. Нездарма пра яго ўспамінаюць як пра «Варанчанскі замак» ваяводы Несялоўскага. У мой час замка не было ні следу, і гэтыя землі належалі пані Марыі Межэеўскай (Мержаеўскай) — удаве інжынера Антонія Межэеўскага (30 чэрвеня 1943). Жылы дом, зручны і прасторны, збудаваны з дрэва, быў ужо не першай маладосці і праўдападобна датаваўся як найменш пачаткам XIX ст., але воддаль стаяў яшчэ вялікі мураваны будынак з вежай-гадзіннікам, як рэшткі з «замкавых» часоў...

...А наўкола было на што паглядзець. Апрача прыгожай забудовы і планіроўкі сядзібы і вялікага парку Варонча мела алею прыдарожных дрэў, была абсаджана наўкола двара дрэвамі рэдкіх памераў і разложыстасці. Векавыя каштаны, клёны і дубы — гэта былі папросту веліканы па росту, таўшчыні і шырока распасцёртых кронах, якія ўтваралі шпалеры і альтанкі з высокім і густым скляпеннем, поўныя халоднага ценю ў найвялікшую спёку, а колькасць і шаноўны ўзрост дрэў, якія стаялі тут стагоддзямі, сведчылі аб даўгавечнасці лёсу гэтай шляхецкай сядзібы, якая пераможна супраціўлялася ўсім пераменам. Прыгожыя лясістыя пагоркі і лагчыны вакол двара дапаўнялі цэласнасць і былі натуральным прадаўжэннем парку, гэтаксама як парк, здавалася, быў далейшым працягам лясных зацішных куткоў, што акружалі двор. Гэта было майстэрскае спалучэнне прыроды з садовым мастацтвам, уласцівае нашым дварам увогуле, якое служыла дадатковай характарыстыкай нашай шляхты, яе форм жыцця, таго, што яны любілі, і іх узроўню культуры. Патаемнасць стылю, якая пазбягала дэманстратыўнасці і аддавала перавагу годнай сціпласці перад бліскучай пышнасцю, добра сведчыла аб шляхетнасці духу людзей, якія заклалі гэтыя двары і жылі ў іх.

Ніжэй двара быў вялікі стаў з чатырохгранным прысадзістым млыном, вымураваным заможна і падпёртым каменнымі контрфорсамі. Яго колы хутка шумелі ў нястомных абаротах і ўтваралі пеністыя каскады, якія гучна плылі ўніз паміж зараснікамі вольхі. Млын стаяў у самым прыгожым месцы і быў галоўным матывам, эстэтычным цэнтрам краявіду, як бы наўмысна выбраны вопытным пейзажыстам, каб спалучыць прыемнае з карысным і, з'яўляючыся рэччу практычнай, даць адпачынак воку. Нашы двары заўсёды вызначаліся трапным выбарам месца размяшчэння і выкарыстаннем натуральных умоў месца і не раз непасрэдна выдавалі рафінаваны густ у планіроўцы элементаў азелянення. Яны дазвалялі сабе сціплую раскошу валодаць мноствам вялікіх, прыгожых дрэў. Каб выгадаваць іх, патрэбны быў пастаянны клопат многіх пакаленняў: мудрыя намеры тых, хто садзіў, і клапатлівая ўвага тых, хто валодаў.

Такім чынам, гэта сціплая раскоша станавілася ў канчатковым выніку вельмі каштоўнай, папросту немагчыма было падлічыць яе кошт, бо дасягалася цаной старанняў і любві на працягу стагоддзяў. Таму, можа, дрэва было заўсёды блізкім і сардэчным сябрам памешчыка, яго таварышам дома і ў полі, неад'емным фонам усяго яго жыцця, і ні ў чым так выразна не праяўлялася душа нашай зямлі, як у падборы і спалучэнні дрэў, якія акружалі дом памешчыка. Гэтыя думкі падказвала Варонча на кожным кроку. Ад млына дарога ішла ўгару і вяла да касцёла па глыбокіх выбоінах, бо з-за крутых схілаў усюды была размыта дажджамі. Гэты кавалак дарогі быў праклёнам для запрэжкі, але наўкола ўзвышаліся прыгожыя старыя дубы, а сярод іх карон блакітна прасвечвалі віды далёкіх далін. На самай вяршыні гары, на прасторнай паляне стаяў Варанчанскі касцёл — вялікая двухвежавая мураваная святыня, якая здалёк бялела сваімі сценамі і панавала над лясістай ваколіцай, дзе сыходзіліся Варанчанскія і Дорагаўскія лясы.

У Варончы была наша парафія, а пробашч — ксёндз Юстын Кодзь — быў нашым добрым знаёмым і прыяцелем нашага дому. Да сённяшняга дня я захаваў яго фатаграфію, а зрэшты, і без яе добра памятаю рысы любімага пробашча, які мяне хрысціў і рыхтаваў да першай прычасці. Ён меў шляхетны адкрыты твар з добрым і светлым выразам і нешта экстатычнае ў вачах. Плябанія размяшчалася пры касцёле ў двухпавярховым мураваным доме, і ў ёй пасля нядзельнай позняй абедні ксёндз Кодзь частаваў сваіх прыхаджан гасціннай гарбатай з дасканалай вяндлінай і канфіцюрамі. Ён меў добрую дыкцыю і, прамаўляючы казанне падымаў голас з дэкламатарскім, але, зрэшты, абсалютна шчырым пафасам і ўмеў дайсці да сэрцаў і сумлення слухачоў. Варанчанскі касцёл застаўся для мяне назаўсёды нечым асабліва дарагім, як першае з'яўленне Божай праўды ў зямной прыгажосці. Там я слухаў першую святую імшу і чытаў першыя малітвы з кнігі для богаслужэння, там пад каштанамі налева ад касцёла ляжаць пахаваныя мае бацькі і дзядуля з бабуляй, і там я хацеў бы спачываць, калі б страта Асташына не пазбавіла мяне гэтай магчымасці...

Ян Булгак
Край дзіцячых гадоў
Мінск, "Беларусь", 2004
Пераклад з польск. Т. Вяршыцкай