> Гродзенская вобласць > Воранаўскі раён > вёска Гайцюнішкі > Дом-крэпасьць Нонхартаў
Гайцюнішкі. Дом-крэпасьць Нонхартаў
Гайцюнішкі.  Дом-крэпасьць Нонхартаў

Дом-крэпасьць Нонхартаў | Гайцюнішкі

Выбраныя здымкі

Гайцюнішкі.  Дом-крэпасьць Нонхартаў

Агульны выгляд (07.2009) Фота © radziwill.by |

Гайцюнішкі.  Дом-крэпасьць Нонхартаў

Праект рэстаўрацыі фасадаў замка (архітэктар А.Сухоцкі) Фота © Zmitser Savelyeu |

Гайцюнішкі.  Дом-крэпасьць Нонхартаў

Дом-крэпасьць на здымку Яна Булгака (да 1914 г.) Фота © Zmitser Savelyeu |

Гайцюнішскі дом-крэпасць, "замачак", помнік грамадзянскага будаўніцтва пач. 17 ст. Узведзены ў 1611—13 на паўднёвай ускраіне в. Гайцюнішкі Воранаўскага раёна на левым беразе р. Жыжмы. Пабудаваны з цэглы па ўласным праекце яго ўладальніка, будаўніка і начальніка каралеўскіх збудаванняў у Вільні Петером Нонхартам (выхадзец з Нідэрландаў) сумесна з суайчыннікам інжынерам-фартыфікатарам Ван Дадэнам. Пазней будынак належаў Храптовічам, Корфам, Штрэтэрам, Путкамерам, Остэн-Сакенам, Рымшам.

Сіметрычны прамавугольны ў плане (15 х 34 м) 2-павярховы будынак накрыты вальмавым дахам, фланкіраваны па вуглах 4 круглымі вежамі, завершанымі шатрамі. Першапачаткова быў абкружаны вадзяным ровам (захаваліся сляды абваднення). Цэнтр галоўнага фасада вылучаны 3-яруснай прамавугольнай вежай-брамай. Да яе прылягае мураваны ганак на слупах (пабудаваны ў канцы 19 ст.). Фасады амаль не маюць архітэктурнага дэкору. Тоўстыя (каля 1,5 м) сцены фасадаў прарэзаны прамавугольнымі аконнымі праёмамі, вежаў — вокнамі-байніцамі. Планіроўка 3-часткавая: вялікія сенцы пасярэдзіне аддзяляюць адну групу пакояў ад другой. Адзін з пакояў 1-га паверха перакрыты цыліндрычнымі скляпеннямі, астатнія — плоскай драўлянай столлю. На 1-м паверсе знаходзіліся службы і казарма для невялікага гарнізона, наверсе — "панскія" пакоі і сталовая. У памяшканнях стаялі рознакаляровыя печкі і каміны, сцены мелі маляўнічую размалёўку, былі ўпрыгожаны лепкай, аздоблены ліхтарамі і інш. Пад будынкам знаходзяцца сутарэнні са студняй, якой карысталіся былыя абаронцы "замачка".

Захаваліся некаторыя гаспадарчыя пабудовы 19 — 1-й пал. 20 ст. У 1970-я гады да ганка зроблена мураваная лесвіца, да дваровага фасада дабудаваны 1-павярховы цагляны корпус. Выкарыстоўваецца лячэбнай установай.

У 1986 помнік даследавала архітэктурна-археалагічная экспедыцыя Спецыяльных навукова-рэстаўрацыйных вытворчых майстэрняў (цяпер Беларускі рэстаўрацыйна-праектны інстытут). Устаноўлена, што падмуркі надуваходнай і вуглавых вежаў не заглыблены ў мацерыковы грунт. Падмурак асноўнага будынка дастаткова глыбокі. Гэта звязана з наяўнасцю падвалаў, перакрытых цаглянымі скляпеннямі, і высокім узроўнем грунтавых водаў, што паўплывала на выкарыстанне ў муроўцы і пры будаўніцтве падпорных слупоў у падвалах толькі камянёў, змацаваных вапнавай рошчынай. Падмуркі ў аснове прыблізна на 1 м шырэйшыя за цагляныя сцены будынка, што таксама звязана з балоцістым характарам мясцовасці. У будаўніцтве выкарыстоўвалася цэгла-пальчатка памерам 29,3 х 15 х 6—7 см. Камяні падмуркаў маюць у папярочніку 20—30 см, закладзеныя бліжэй да асновы — каля 50 см. У шурфе, закладзеным на сярэдзіне тыльнага фасада будынка, знойдзены рэшткі муроўкі з камянёў і цэглы на вапнавай рошчыне. Таўшчыня цаглін (5—5,5 см) і выяўленыя фрагменты кафляў даюць падставы меркаваць, што прыбудова да замка была зроблена ў 2-й пал.— канцы 17 ст. Знойдзены фрагменты пляскатых даховак таўшчынёй 1,5 см, якімі накрывалі будынак.

Крыніца:
І.М. Чарняўскі
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т.2.
Мінск, "Беларуская Энцыклапедыя", 1995
У.М. Пярвышын
Архітэктура Беларусі
Мінск, "Беларуская Энцыклапедыя", 1993

Паведамленні

Год пабудовы (перабудовы): 1611-13
Каардынаты:
54° 15'3.72"N, 25° 25'59.67"E

Фотагалерэі