> Магілёўская вобласць > Мсціслаўскі раён > вёска Басценавічы > Царква Успення Прасвятой Багародзіцы
Басценавічы. Царква Успення Прасвятой Багародзіцы
Басценавічы. Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

Царква Успення Прасвятой Багародзіцы | Басценавічы

Выбраныя здымкі

Басценавічы. Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

Агульны выгляд Фота © Алесь Матафонаў |

Басценавічы. Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

Аўтарны абраз 'Аўрамі і Мэркуры Смаленскія', 1723 з абразом пач. XVI ст. (Нацыянальны мастацкі музэй) Фота © Алесь Матафонаў |

Басценавічы. Царква Успення Прасвятой Багародзіцы

Аўтарны абраз з басьценавіцкай царквы 'Пакланеньне Трох Каралёў', 1723 (Нацыянальны мастацкі музэй) Фота © Алесь Матафонаў |

Некалі тут быў заможны й дабраславёны край. Тут быў вялікі грэка-каталіцкі прыход. У тутэйшай царкве былі шыкоўныя аздобы. Менавіта адсюль паходзяць славутыя аўтарныя абразы 1723–1728 г. «Пакланеньне Трох Каралёў» і «Сустрэча Якіма і Ганны каля залатой брамы», «Аўрамі і Мэркуры Смаленскія», што перахоўваюцца цяпер у Нацыянальным мастацкім музэі. Іх уважаюць за шэдэўры беларускае школы жывапісу. Пасьля далучэньня да Расеі вёска Басьценавічы стала сялом у Чэрыкаўскай акрузе. Тут у 1816 г. было ўжо толькі 33 двары, 166 жыхароў. Старадаўняя ўніяцкая царква была перабудаваная каля 1880 г. і набыла элемэнты клясыцызму. Пасьля скасаваньня прыгону вёска пачала хутка расьці: у 1897 г. тут было 57 двароў, 408 жыхароў, дзейнічала школа, у якой у 1905 г. навучалася 45 хлопчыкаў і 10 дзяўчат, гула карчма, штогод 20 ліпеня і 15 жніўня праводзіліся кірмашы. Усё было як у людзей. Сяляне-тубыльцы, апрача земляробства, займаліся сталяркай і бондарствам.

У 1904 г. царкву Ўсьпеньня Прасьвятое Багародзіцы ў Басьценавічах, дзе ўжо было 66 двароў, разбудавалі ізноў. Цяпер гэтая драўляная царква набыла ўжо й псэўдарускі выгляд. Што да яе ўбраньня, то тут яшчэ зьберагаліся шыкоўныя ўніяцкія аўтары, багата розных абразоў у старасьвецкіх шатах, шмат самых розных царкоўных рэчаў розных эпох. Гадоў дзесяць таму гэтая царква, у шатах векавых дрэваў, выглядала цалкам прыстойна. Ад яе сыходзіў непадробны дух старасьвеччыны.

Сёньня ў Басьценавічах – як паўсюдна на Ўсходзе Беларусі. Страшныя бэтонныя манумэнты ў напамін пра мінулую вайну. Гразь на вуліцах. Стракацень «вэртыкальных» транспарантаў. Бедная вясковая крама, у якой трывала перамяшаліся ўсе вядомыя тутэйшым людзям пахі. Як завозяць хлеб – паўстае чарга. Мужыкі ўсе нападпітку.

Заўважылі фотаапараты, чарга па хлеб загарнулася, і наперабой людзі пачалі клясьці свайго старшыню калгасу. Не, не за мізэрныя грошы ці чорную працу. За тое, што самавольна пасьпілоўваў старыя бярозы вакол ставочка! «Адзін тут пэнсіянэр апошнюю бярозу гэтую абняў, абхапіў. Ня даў сьпілаваць хоць яе...»

Усім гуртом як адзін пачалі выказваць і іншыя крыўды: сьпілаваў старыя ліпы вакол царквы, што яшчэ прадзеды саджалі, птушыныя гнёзды паскідаў, паздымаў з царквы купалы й дах, шалёўку царкоўную абадраў, сабе на панадворак зьвёз... Быў некалі поп, прыехаўшы з Воршы, паслужыў пяць гадоў і... прапаў (цалкам тыповы выпадак у гэтых краях). Зьехаў разам з найбольш каштоўнымі рэчамі, што былі ў царкве.

У панявечанай і закінутай сьвятыні ідзе дождж... «Мы б самі ўсё зрабілі, але ж... Ці мала што ў галаву яшчэ прыйдзе таму старшыню ці якому яшчэ начальніку? Раней жа мы ўсё выдатна даглядалі...»

Самыя каштоўныя абразы й харугвы перахоўваюцца цяпер у хаце былой скарбніцы прыходу Покрыва Прасьвятое Багародзіцы. Цяпер галоўным захавальнікам басьценавіцкіх рэліквіяў стаў яе сын. Усе яны ў належным стане, ашчадна складзеныя, далей ад несумленных людзей. Сам спадар Рыгор – чалавек непісьменны ў пытаньнях веры, пра што шчыра шкадуе. Бо пасьля сьмерці маці ня ведае ўжо, што да чаго й калі якое сьвята. Ня ведае й што за абразы, якія ён зьберагае. Але ён дакладна ведае, што ён мусіць іх зьберагчы. Не для сябе, а для ўсіх.

А сьвятарскія рызы, кнігі ды іншы царкоўны рыштунак зьберагае старшыня прыходзкага камітэту. Гэтая запрацаваная ўдава ў сваёй беднай і цёмнай хаце зьберагае сапраўдныя скарбы. Шчырая верніца, і пра вясковую царкву яна гаворыць як пра свой сапраўдны дом. Цяпер яна ня верыць уладам – ні цывільным, ні царкоўным. Яна ня можа ўзяць у цям, як можна было раскідаць у нашае ХХІ ст. сьвятыню, што выстаяла праз усе навалы, войны й пажары? Царкву ў Басьценавічах не наважваліся зьнішчыць ні камуністы, ні нацысты. Варта толькі было прычакаць сваёй роднай калгаснай улады.

Справа ў тым, што калгасная ўлада гэтак дэманструе сваю ўсясільнасьць. Зламаць сьвятыню – гэта ж як разадраць сьцяг. Гэта – максымальнае пачуцьце ўсёдазволенасьці. Нішчыць тое, што ты не будаваў, тое, што пераўзыходзіць сваімі гадамі тваё ўяўленьне, тое, што некаму вельмі дарагое.

Сяргей Харэўскі
Наша Ніва, 13 верасьня 2006
http://www.nn.by/index.php?c=ar&i=3817

Год пабудовы (перабудовы): XVI? (1), XVIII (2), 1890 (2), 1
Каардынаты:
54° 1'51.55"N, 31° 23'11.07"E

Фотагалерэі