> Мінская вобласць > Мінскі раён > вёска Сёмкава (Сёмкаў Саламарэцк) > Палацава-паркавы ансамбль Хмараў
Сёмкава (Сёмкаў Саламарэцк). Палацава-паркавы ансамбль Хмараў
Сёмкава (Сёмкаў Саламарэцк). Палацава-паркавы ансамбль Хмараў

Палацава-паркавы ансамбль Хмараў | Сёмкава (Сёмкаў Саламарэцк)

Выбраныя здымкі

Сёмкава (Сёмкаў Саламарэцк). Палацава-паркавы ансамбль Хмараў

Палац Фота © Ціжоўка Алег (bystar) |

Сёмкава (Сёмкаў Саламарэцк). Палацава-паркавы ансамбль Хмараў

Руіны палаца Фота © К. Шастоўскі |

Сёмкава (Сёмкаў Саламарэцк). Палацава-паркавы ансамбль Хмараў

Левы флігель Фота © К. Шастоўскі |

Сядзіба ўзнікла пры даўнім менска-віленскім тракце. У 16 ст. Сёмкаў з'яўляўся ўладаннем князёў Саламарэцкіх. У 1640 г. перайшоў у якасці пасагу да Багдана Стэткевіча. Потым маёнтак належаў Сапегам. Рэнесансная сядзіба 1-й паловы 17 ст., паводле Інвентара 1646 г., мела жылыя і гаспадарчыя пабудовы. Яе памеры сведчаць аб заможнасці гаспадароў. Гаспадарчы двор уключаў абору, тры свірны (адзін з якіх быў двухпавярховым), кухню, склеп, пякарню, валоўню, бровар.

Сядзібны дом, як і дом эканома, быў аднапавярховым, меў вальмавы дах. Дзве ягоныя аднолькавыя паловы, кожная з якіх мела жылое памяшканне, камору і тамбур аб'ядноўваліся сенцамі. Невялікі будынак вянчала двухпавярховая вежа пад вальмавым дахам - тыповы элемент тое эпохі. Ён выконваў абарончую ролю і служыў уваходным тамбурам.

У 1755 г. Міхал Сапега падараваў маёнтак Адаму Хмаре герба Крыўда. Апошні ў 1757 г. выкупіў у Міхала Сапегі і яго жонкі Аляксандры маёнтак Зацень і стаў ўладальнікам вялізных зямель у 10 тыс. валокаў. Блізкасць да Сапегаў дапамагла яму зрабіць бліскучую кар'еру - ад нязначнай пасады лоўчага да менскага ваяводы. Хмара ў якасці сеймавага пасла быў узнагароджаны ордэнам Белага Арла і Св. Станіслава. Пасля падзелу Рэчы Паспалітай прысягаў Кацярыне ІІ, ад якой пазней атрымаў тытул тайнага саветніка і ордэн А. Неўскага.

Хмара імкнуўся рэфармаваць сваю гаспадарку: будаваў млыны, цагельні, вінакурні, цікавіўся жыццём сваіх сялян. Будаваў касцёлы. У адным з іх, у в. Дубрава (Маладачанскі раён), ваявода Адам Хмара і быў пахаваны. У 1802 г. пасля смерці А.Хмары, маёнтак перайшоў да яго брата Яхіма, потым сына брата Гілярыя, прадвадзіцеля дваран Менскага ўезда, ад яго - да ўнука Гілярыя Адама, які валодаў маёнткам да 1889 г. Апошнім уладальнікам Сёмкава быў Рамуальд Хелкоўскі. У 1902 г. Хелкоўскі будуе ў сядзібе вінакурню ў 30 тыс. вёдзер спірту ў год. Сюды восенню 1905 г. на заробак прыйшоў Янка Купала. Напярэдадні ў Бараўцах, дзе жыла яго сям'я, нарадзіўся паэтычна-рамантычны псеўданім, пад якім быў апублікаваны яго першы верш "Мужык". Малады паэт быў прыстаўлены практыкантам да вінакура Сарпэцкага. Пазнаўшы на вінакурне нябачанае "пекла", Купала ў 1906 г. вяртаецца ў гаспадарку ў Бараўцы.

Сядзіба - рэзідэнцыя А. Хмары - уключала сядзібны дом, дзве афіцыны, аранжарэю, уязную браму, альтанкі і французкі парк. Усё ўзводзілася адначасова: будаваліся будынкі, капаліся сажалкі, парадны двор і тэрасы, брукаваўся ўезд, будавалася аранжарэя і інш. Сядзібны дом будаваўся ў 1775-80 гг. пад наглядам кіраўніка маёнтка Ануфрыя Паўловіча (паводле А. Кулагіна, верагондны аўтар праекта сядзбнага комплекса - італьянскі архітэктар К. Спампані). Дэталі архітэктуры і аздобы інтэр'еру зацвярджаў сам Хмара. Сядзіба адлюстроўвала эпоху сыходзячага барока і вызывала усеагульнае здзіўленне. Яму прысвячана паэма, у якой ансамбль услаўлены падобна знакамітай украінскай Сафіеўкі.

Сядзібна-паркавы комплекс знаходзіцца на паўночным захадзе ад вёскі, на ўзгорыстым перасечаным рэльефе. Створаны па прынцыпу сіметрычна-восевай рэгулярнай планіроўкі. За домам, каля падножжа трох закругленых тэрас, разбіты партэр з паралельнымі радамі ліпавых і дубовых шпалер па баках. Кампазіцыя завяршаецца цэнтральнай алеяй, якая выходзіць на адкрыты навакольны ландшафт. 3 паўднёвага боку цэнтра сядзібы разбіты пейзажы парк (10 га).

Сядзібны дом — аднапавярховы прамавугольны ў плане мураваны будынак. У пасляваенныя гады рэканструяваны пад школу-інтэрнат. У апошнія гады была разрабавана і сёння знаходзіцца ў занядбаным паўразбураным стане. Сядзібны дом быў накрыты высокім ламаным дахам з люкарнамі. Цэнтральная ўваходная частка вылучана неглыбокім рызалітам з мансардай. Плоскасці фасадаў упрыгожвае філёнгавая раскрапоўка, якая абрамляе прамавугольныя аконныя праёмы.

Архітэктура будынка вылучаецца кантрастамі — нізкі выцягнуты фасад і высокі пілястравы порцік з трохвугольным франтонам. Да тарцоў будынка прымыкаюць двухвосевыя прыбудовы з плоскімі дахамі-тэрасамі. Сядзібны дом як цэнтр кампазіцыі ансамбля падкрэслівалі аднапавярховыя прамавугольныя выцягнутыя ў плане флігелі, якія былі накрытыя вальмавымі дахамі і аб'яднаныя з галоўным будынкам адзіным архітэктурным вырашэннем. Раней флігелі стаялі асобна (перпендыкулярна дому), цяпер адзін з іх злучаны з домам крытым пераходам. Уваходы вылучаны неглыбокімі рызалітамі. У час перабудовы мансардавы дах быў заменены вальмавым. Планіроўка дома калідорная. У цэнтры група парадных памяшканняў: вялікі вестыбюль, зала з бакавымі гасцінымі. Цэнтральная зала з непасрэдным выхадам у парк выступае на дваровым фасадзе паўкруглым эркерам.

У доме мелася капліца. Адна з цэнтральных заляў менавалася каралеўскай. Да яе прымыкала маленькая ванная з убудаванымі ў сцены люстэркамі. У гэтай залі спыняўся кароль Станіслаў Панятоўскі. Інтэр'еры дома мелі багатае ўбранне: роспісы, шмат ляпніны, два каміны з чорнага мармуру, кафляныя печы на разных драўляных ножках, каштоўную мэблю. Меўся збор сямейных партрэтаў, абразоў, нумізматычная калекцыя, бібліятэка. У сталовай на 100 месцаў вісеў у натуральную велічыню партрэт А. Хмары мастака Ю. Пешкі, які ў 1914 г. купіў для свайго музэя А. Ельскі.

Правая афіцына была некалькі меньшай за левую і з'яўлялася гаспадарча-адміністрацыйнай. Другая афіцына мела такія самыя памеры, як і сядзібны дом. У яе пакоях размяшчаліся госці, гувернанткі, настаўнікі. Акрамя звычайных пакояў, мелася авальная заля для агульнага збору. Па вуглах афіцын размяшчаліся (з боку параднага двара) па два высокіх каменых пілонаў, увенчаных вазамі. Яны служылі брамамі для выходу ў парк, і ад іх пачыналася акаймляўшая парадны двор агароджа з каменых слупоў.

Планіроўка прамавугольнага (40х60м) параднага двара не захавалася. На малюнку Пешкі пач. 19 ст. бачна, што па яго перыметру ён быў дэкараваны ліпамі з акруглай фармаванай кронай. Дэкаратыўная агароджа з брамай надавала курданэру характар канчатковасці. Уязная брама складалася з 4 пілонаў, два бакавых былі ніжэй цэнтральных. Увесь парадны двор быў заняты газонам з геаметрычным малюнкам кветкавых клумб і рабатак.

Ад уязной брамы да параднага двара з усходняга боку, супадаючы з асноўнай воссю кампазіцыі, ідзе прысада (збераглася часткова) працягласцю каля 600м. Шырына прысады 8м. Дрэвы недзе 230-гадовага ўзросту, вышынёй 26-28 м. Месцы, прымыкаючыя да прысады, з абоіх бакоў забудаваныя. Раней ад прысады адкрываўся маляўнічы від на вузенькую р. Чарнушку, вада ў якой, як піша паэт В. Содаль, была "чысцюсенька, як божая раса". С правага боку цягнуўся ўзгорак, з якога струменілі крыніцы.

Сядзіба — адзін з нямногіх на Беларусі помнікаў, створаных на аснове сіметрычна-восевай рэгулярнай планіроўкі. Патрабуе хутчэйшай кансервацыі.

Крыніцы:
А.Т. Федорук
Старинные усадьбы Минского края
Минск, Полифакт-Лекция, 2000
Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі. Менская вобласць. Т.2
Мінск, Беларуская Энцыклапедыя, 1987

Паведамленні

Год пабудовы (перабудовы): XVIII-XIX
Каардынаты:
54° 1'41.100"N, 27° 26'6.25"E

Фотагалерэі