> Брэсцкая вобласць > Пружанскі раён > вёска Чахец (Каштанаўка) > Палацава-паркавы ансамбль Дзяконскіх
Чахец (Каштанаўка). Палацава-паркавы ансамбль Дзяконскіх
Чахец (Каштанаўка). Палацава-паркавы ансамбль Дзяконскіх

Палацава-паркавы ансамбль Дзяконскіх | Чахец (Каштанаўка)

Выбраныя здымкі

Чахец (Каштанаўка). Палацава-паркавы ансамбль Дзяконскіх

Бакавы фасад часткі будынка, якая захавалася. 2006 г. Фота © Раман Патапчук |

Чахец (Каштанаўка). Палацава-паркавы ансамбль Дзяконскіх

Галоўны фасад будынка. Фота з кнігі Р.Аўтаназі Фота © Ю.Зялевіч |

Чахец (Каштанаўка). Палацава-паркавы ансамбль Дзяконскіх

Гаспадарчая пабудова Фота © Раман Патапчук |

Першае ўпамінанне аб вёсцы Чахец адносіцца да 1563 г., калі яна ўваходзіла ў склад Кобрынскай эканоміі ў якасці ляснога фальварка.

У пачатку ХІХ ст. маёнтак належаў роду Мяжэеўскіх. У 1816 г. Калікст Мяжэеўскі прадаў свой маёнтак Івану Крупінскаму. Па інвентару 1845 г. ўладальнікамі называюцца малалетнія Яфім і Кацярына Булгарыны. У гэты час маёнтак складаўся з фальваркаў Чахец, Клятное, Трусавіца; сялянскіх душ налічвалася 821 мужчынскага полу і 825 жаночага. Двор фальварка ўключаў гаспадарскі жылы дом – драўляны на каменным фундаменце, пакрыты гонтай, а каля яго – каменны будынак для бібліятэкі; флігель, дом эканома. Разнастайнасцю вылучаліся службовыя пабудовы: пральня, кухня, лядоўня, свіраны для зерня і гародніны, паравая вінакурня, саладоўня, старожка (круглы каменны будынак пры ўездзе ў сядзібу). У двары мелася аранжэрэя, за якой наглядаў прыгонны садоўнік Варфаламей Капар. Аб дастаткова развітай гаспадарцы сведчыць наяўнасць разнастайных памяшканняў – гумно з малацільняй, жывёльны двор, аўчарня, стайня з карэтняй, валоўнік, свінарнік, хлявы. Акрамя таго ў вёсцы меліся 2 ветраныя млыны і 2 конныя, а таксама карчма з гасцінным дваром.

Ад наступных уладароў Керназіцкіх ў якасці пасагу Марыі (1840 – 1887), якая стала жонкай Альбіна Дзяконскага, Чахец перайшоў да Дзяконскіх. Пры Альбіне сядзібны дом, які стаяў на ўскрайку парку, змяніў свой выгляд – да яго было прыбудавана двухэтажнае бакавое крыло. Будынак быў цагляны на высокім падмурку, аднапавярховы, прамавугольны ў плане, даўжынёй 36 м. Вуглы ўпрыгожваліся пілястрамі (дэкаратыўнымі калонамі) і канялюрамі (жалабкамі). Па ўсяму перыметру сцен пад вокнамі ў ліштвах былі прарэзаны круглыя акенці для вентыляцыі. Парадны фасад будынка вылучаўся невялікім ганкам на дзвюх парах прамавугольных у плане калон, паркавы – меў вялікую веранду на металічных стойках, абвітую вінаградам амурскім, і лесвіцу. Падлога паркавай веранды была аздоблена блакітнай кафляй з арнаментамі і вензэлямі. Размеркаванне пакояў ў палацы было анфіладным. Пакоі мелі драўляныя разныя дзверы, паркетную падлогу, старадаўнюю мэблю, печы-галандкі з прыгожай кафляй.

Пасля Альбіна сядзіба пераўшла яго сыну Мар’яну, жанатаму з Янінай Корсак. У 1890 г. уладальніцай была Марыя Дзяконская. Яе маёмасць складала 5101 дзесяціну зямлі (Чахец з фальваркамі Клятное, Трусавіца, Казімірава). Апошнімі уладарамі былі Януш Дзяконскі (сын Мар’яна) і Марыя Орда. Януш загінуў у 1939 г. у сталінскім лагеры, а Марыя з дачкой Янінай выехала ў Варшаву.

У палацы захоўвалася шмат старадаўніх каштоўнасцей – мастацкіх палотнаў, стылёвай мэблі, сярэбраных вырабаў. Мелася ўнікальная бібліятэка. Большая частка гэтых скарбаў была страчана пад час войнаў.

Найцікавейшай часткай сядзібы з’яўляецца пейзажны парк, асновай для якога ў ХІХ ст. паслужыў стары лес. Парк быў закладзены Альбінам Дзяконскім. У парку была праведзена прасцейшая меліярацыя, выкапаны каналы, устаноўлены шлюзы, пашыраны сажалкі, частка вады пайшла ў раку Муху. Плошча парку складала 10 га. Агульная кампазіцыя падзялялася на дзве часткі: пад’язную парадную (каля палаца) і ландшафтную. Парк меў два маршруты. Першы пачынаўся ад палаца і заканчваўся сажалкай і ўзгоркам (паданне гаворыць, што ўзгорак быў насыпаны, каб мясцовы гаспадар мог назіраць у падзорную трубу за прыгажуняй-суседкай). Пасярэдзіне сажалкі быў востраў, да якога вёў перакінуты масток. Другі маршрут пачынаўся ад узгорка і вёў ва ўсходнюю частку парка, дзе знаходзіліся тры, размешчаныя адна за адной , сажалкі (зараз моцна забалочаны), і вёў да вялізарнай асіны, у кроне якой меўся столік. У паўднёва-заходняйй частцы парку былі вялікія насаджэнні лістаўніцы польскай (закладзены ў 1835 – 1837 г.г.). Мяркуюць, што саджанцы былі прывезены з Цыраўскай лясной дачы (Латвія). У паўночна-усходняй частцы парк пераходзіў у лясны масіў. Уздоўж дарожак парку рос бэз і чаромха, паабапал ляжала некалькі пабеленых валуноў. Недалёка ад палаца рос старажытны ясень, каля якога знаходзіўся валун, аформлены ў якасці крэсла (захаваўся).

Парк моцна пацярпеў пад час 1-й і 2-й сусветных войнаў, а таксама ў пасляваенны час. У выніку безгаспадарчых адносін парк зарос і здзічэў, каналы і сажалкі абмялелі, значна змяніўся дрэвастой. У парку пакуль растуць рэдкія экзэмпляры дрэў – амерыканскі вяз, лістаўніца, веймутава сасна, бук, граб, чорная альха, клён, дуб і іншыя. Многія дрэвы маюць узрост каля 200 гадоў. Гэта адзіны помнік ў Беларусі, дзе захаваліся лістаўніцы польскія (узрост 136 год, вышыня – больш за 30 м). Самы лепшы з ясеняў мае вышыню 35 м і дыяметр ствалу 102 см. Ясеню амаль не саступаюць букі (дыяметры ствалоў ад 66 да 98 см). У заходняй частцы парку расце рэдкі экзэмпляр вязу амерыканскага, які мае вышыню больш за 20 м і дыяметр ствалу 90 см. Найбольш старое дрэва парку – дуб чарэшчаты, мае ствол ў дыяметры 146 см. Парк паступова знішчаецца, выкарчоўваецца і засаджваецца агародамі.

У савецкія часы сядзібны дом выкарыстоўваўся пад магазін і кантору мясцовай гаспадаркі. Зараз будынак паўразбураны. Калі складалі “Збор помнікаў гісторыі і культуры Беларусі: Брэсцкая вобласць”, гэты помнік і парк нават не звярнуў на сябе ўвагу даследчыкаў і не быў занесены ў кнігу.

Палацава-паркавы комплекс зараз узяты пад ахову дзяржавы.

Літаратура:
Антипов В.Г. Парки Белоруссии. – Мн., 1975. – 151с.
Багадзяж М. Паспець захаваць прыгажосць // Зара камунізму. 1990. 8 снежня.
Борушко В.Ф. Белоруссия: люди, события, факты. – Мн., 1988. – 80 с.
Какушкіна Н. “Боль старога парка” // Зара камунізму. 1986. 13 лістапада.
Несцярчук Л.М. Замкі, палацы, паркі Берасцейшчыны Х – ХХ ст.ст. – Мн., 2002. – 336 с.
Федорук А.Т. Старинные усадьбы Берестейщины. – Мн., 2004. – 576 с.

Крыніца:
http://pruzhany.brest.by

Год пабудовы (перабудовы): XIX
Каардынаты:
52° 30'13.76"N, 24° 26'19.89"E

Фотагалерэі