> > > >
.
.

| -

Mój Dziadek Stanisław Dąbrowski wraz z rodziną mieszkał w Dereczynie przed wojną potem cała rodzina była wywieziona na Syberię.Moja Mama nigdy nie opowiadała o Macieju Dąbrowskim.Przypuszczam ,że to nazwisko było często spotykane na terenie Białorusi.
Szanowna Pani! Bardzo mnie ucieszył Pani artykuł dotyczący cmentarza w Dereczynie, na nim bowiem jest pochowany mój pradziadek Maciej Dąbrowski, zm. w lipcu 1939 roku. Ponieważ moja wiedza, z powodu bardzo zawiłej (ale i ciekawej) historii moich przodków jest bardzo ograniczona, chciałabym uzyskać od Pani następujące informacje: jakie są możliwości, formalne warunki korzystania z Archiwum Państwowego w Grodnie? czy można sobie poradzić bez dobrej znajomości języka rosyjskiego? Czy trzeba dokumentować swoje badania pismem od placówki badawczej (uniwersytetu, promotora), czy w wymienionych przez Panią źródłach (III Archiwum Kościoła w Dereczynie) znajdują się kopie przedwojennych ksiąg parafialnych, takich jak księga zgonów, ślubów, chrztów (pozycja 8 w Pani bibliografii: Historia - odpisy kopie dokumentów archiwalnych)? I w końcu jak w dzisiejszej rzeczywistości wyjechać na teren Białorusi, jeśli nie znam nikogo żyjącego na terenach naszych Kresów? Czy jest pani znana książka Michała Giedrojcia "Na krawędzi krateru. Wspomnienia" Kraków Wydawnictwo Literackie 2010? Jest tam wiele wątków dot. np. Dereczyna czy kaplicy w Łobzowie, o której pani pisze, z tzw. "pierwszej ręki". Polecam. Jestem w trakcie lektury. Z okazji Nowego Roku życzę wielu dobrych i owocnych dni. Szczęść Boże! Anna Żakowska
Cmentarz w Dereczynie
Cmentarz jest tym miejscem na ziemi, gdzie po trudach ziemskiej pielgrzymki spoczywają doczesne szczątki naszych bliskich czy też całkiem obcych nam ludzi,
a kiedyś spoczną i nasze. Jest to miejsce szczególnej pamięci, szczególnej modlitwy, a także szczególnej łączności z tymi, którzy nas wyprzedzili w drodze do wieczności.
Troska o groby naszych zmarłych jest wyrazem pamięci o nich. Ale czy tylko taka jest rola cmentarzy? W czasie ucisku religijnego, epoki zamykania świątyń i niszczenia krzyży, cmentarze jako miejsca sakralne pełniły bardzo ważną rolę miejsc wspólnej modlitwy. Tam potajemnie zbierali się wierni (głównie starsze kobiety) pozbawieni kapłana, świątyni, przydrożnego krzyża. Tam niejednokrotnie zaczynało się odrodzenie parafii. Doskonale zdawawały sobie sprawę z tego władze sowieckie, toteż cmentarze katolickie były systemytycznie i planowo niszczone .
Być może tutaj można znaleźć przyczynę, dlaczego cmentarz w Dereczynie znalazł się w tak opłakanym stanie i jeszcze wiele lat po odrodzeniu się parafii trzeba było dużo zaangażowania i wysiłku, by przywrócić mu wygląd godny miejca świętego .
Obecnie cmentarz parafialny znajduje się w niedużej odległości od kościoła. Jest bardzo rozległy i o wiele za duży na potrzeby parafii . Jest na nim wiele starych kamiennych nagrobków o bardzo ciekawej rzeźbie z krzyżem przypominającym kształtem i strukturą konar drzewa. Nagrobki te pamiętają XIX w. są bardzo zniszczone, na niektórych można zobaczyć jeszcze nie całkiem zatarte napisy w języku polskim . Na dereczyńskim cmentarzu spoczywa grupa młodych ludzi, którzy w 1942 r. padli ofiarą faszystowskiego terroru i zostali rozstrzelani w okolicznym lesie. W 2001 r. Z inicjatywy dawnych parafian, mieszkających w Polsce oraz dzięki ich ofiarom postawiono okazały pomnik z czarnego marmuru. Ci sami Dereczynianie przy współpracy z księdzem proboszczem zatroszczyli się o ogrodzenie i nową bramę cmentarną, gdyż po starej pozostało zaledwie kilka kamieni .
Pierwotnie cmentarz znajdował się niedaleko kościoła dominikańskiego, w centrum miasteczka. Okopany rowami, a na nim znajdowała się drewniana kaplica cmentarna z ołtarzem i obrazem Matki Bożej Bolesnej. Tutaj w dzień zaduszny i w dni krzyżowe, a także według potrzeb wiernych odprawiana była Msza św. Po kasacie klasztoru w 1832 r., a nawet pożarze kościoła i likwidacji parafii cmentarz pozostał nietknięty, nawet żołnierze niemieccy, którzy zamieszkiwali mury poklasztorne w czasie okupacji ogrodzili cmentarz i zabronili do niego wstępu Żydom. Niestety nie zawsze cmentarz ten otoczony był szacunkiem, jaki należny jest miejscu świętemu. W 1926 r. teren klasztoru i cmentarza został wydzierżawiony miejscowej gminie i urządzono tutaj targowisko dla rogacizny i nierogacizny wraz z całym zapleczem oraz teatr żydowski. Było to bardzo bolesne dla katolickiej ludnoności miasteczka i wywołało ostry protest. Podpisana przez 188 wiernych prośba do Ministerstwa Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie, o to by znieść targowisko i zaprzestać profanacji, znalazła poparcie u Metropolity Wileńskiego, który także zaangażował się w tę sprawę. W tym czasie nowy cmentarz parafialny był otoczony rowem, po środku cmentarza stał wielki drewniany krzyż, a w 1927 r. postawiono bramę z napisem, którego treści parafianie nie potrafią sobie już przypomnieć. Obecnie cmentarz otoczony jest siatką, a prowadzi do niego murowana brama z czerwonej cegły częściowo potynkowana i pobielona. Na szczycie bramy znajduje się krzyż, a pod nim kapliczka z figurą Zmartwychwstałego Chrystusa, i napisane zielonymi literami, pełne nadziei słowa Zbawiciela
Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem.
Kto we Mnie wierzy, choćby i umarł, żyć będzie.


Wszystkie opublikowane przeze mnie informacje pochodzą z opracowania mojego autorstwa napisanego w oparciu o następujące źródła:
A Źródła niedrukowane:
I. Państwowe Archiwum Historyczne w Wilnie (AHW)
1. Wizytacja Kościoła Parafialnego Dereczyńskiego i Kościoła K. Dominikanów w Guberni Grodzieńskiej w Powiecie i Dekanacie Słonimskim w Miasteczku Dereczynie dziedzicznym J O Księcia Eustachego Sapiehy przez naznaczonego Wizytatora z Rządu Dycezalnego Wileńskiego za rok 1830. Sygn. F 604/1/4094
2. Lista osób duchownych i świeckich przy Parafialnym Rzymsko Łacińskim Dereczyńskim Kościele KK. Dominikanów zostających w Powiecie i Dekanacie Słonimskim . 1830. Miesiąca Października dnia 22. Sygn. F 694/1/662
3. Dokumenty z wizytacji dereczyńskiego kościoła i spis duchownych za rok 1785 r. Sygn. F 604/1/72
4. Inwentarz Dereczyńskiego R-K kościoła sporządzony w 1926 r. przy opuszczaniu parafii przez Ks. Zygmunta Miłkowskiego. Sygn. F 604/1/8090
5. Pismo Generalnego Gubernatora do Bpa Kłągiewicza 1832 r. Sygn. F 604/1/8084
6. Raport Dziekana Słonimskiego do Bpa Kłągiewicza. 1832 r. Sygn. F 604/1/8084
7. Raport proboszcza dereczyńskiego Stanisława Lubatyńskiego, po pożarze kościoła, 19. 08. 1866 r. Sygn. F 604/1/1934
8. Dokumenty dotyczące sytuacji po pożarze kościoła w Dereczynie, pismo Gubernatora Grodzieńskiego MSW do Prałata Żylińskiego dot. zamknięcia kościoła dereczyńskiego i polecenie przekazania wiernych dereczyńskiego kościoła do Słonimia. 28. 06. 1867 r. Sygn. F 604/1/8101
9. Prośba parafian Dereczyna do Biskupa Wileńskiego o wstawinnictwo u władz w sprawie uzyskania pozwolenia na budowę nowego kościoła, 1904 r. Sygn. F 604/1/8096
10. Zezwolenie MSW na budowę kościoła w Dereczynie, 1905 r. Sygn. F 604/1/5361
11. Opis tymczasowej kaplicy w Dereczynie przez prob słonimskiego, 1906 r. Sygn. F 604/1/8089
12. Visitatio Pastoralis Archidioecesis Vilnensis, ankieta wypełniona przez prob. Ks. Jerzego Odlanickiego Poczobutta, 20. IX. 1927 r. Sygn. F 604/1/8089
13. Akta dotyczące profanacji cmentarza podominikańskiego w Dereczynie. Sygn. F 604/1/8095, ss. 32, 36, 38, 40.
14. Projekt przydzielenia parafian dereczyńskiego rzymsko katolickiej kościoła. [zawiera spis miejscowości należących do parafii z wyszczególnioną liczbą wiernych]. Sygn. F 604/1/8001 s. 15
15. Prośba ks. J. Odlanickiego Poczobutta, do Metropolity Wileńskiego, o erygowanie III Zakonu w parafii, 16. 02. 1928 r. Sygn. F 604/1/8092 s.1

II. Państwowe Archiwum Historyczne w Grodnie (AHG)
1. Rejestracji wspólnoty religijnej w wiosce Dereczyn. 20. XII. 46. 15. VI. 1960. Sygn. F 1385/1/16
2. Pełnomocnikowi wydziału d/s religii i kultuty przy CM CCCP w obwodzie grodzieńskim, sprawozdania za lata 1944 1962. Sygn. F 1385/1a/2
3. Opis kościoła w Dereczynie 1947 r. Sygn. F 1385/1/40 s. 19
4. Sprawozdania do Starosty Powiatowego w Słonimiu dot. sekt na terenie Dereczyna za rok1931. Sygn. F 551/1/856
5. Adnotacje o rejestracji i zdejmowaniu z rejestru wspólnot religijnych w obwodzie grodzieńskim, 29 IX 1948 7 X 1961. Sygn. F 1385/1/39
6. Informacje o istniejących wspólnotach religijnych, budynkach kościelnych, spisy kościołów, kaplic, klasztorów w obwodzie grodzieńskim BSRR (1. VI. 1949 24. VII. 1959). Sygn. F 1385/1/49

III. Archiwum Kościoła w Dereczynie (AKD)
1. Dokumentacja kościelna. 1994 2004. B. sygn.
2. Dokumentacja państwowa 1988 2004. B. sygn.
3. Wizytacja Apostolska 2004. Ankieta. B. sygn.
4. Sprawozdania i relacje 1997 2004. B. sygn.
5. Duszpasterstwo 1994. 2004. B. sygn.
6. Sprawy bieżące 1994 2004. B. sygn.
7. Sprawozdanie Proboszcza Br. Józefa Failera Sam PMNSM sporządzone przy przekazywaniu parafii, 2004. B. sygn.
8. Historia - odpisy kopie dokumentów archiwalnych. B. sygn.
9. Fotoalbumy, I X (1994 2004). B. sygn.

IV. Archiwum OO. Franciszkanów w Warszawie.
1. List Tarasiewicza Dominika pułkownika, do Ojca Prowincjała Zakonu Franciszkanów, w sprawie beatyfikacji Ojca Melchiora Fordona, 9. 12. 1927. B. sygn.

V. Źródła z archiwów prywatnych:
zapisy wywiadów z duchownymi i mieszkańcami Parafii Dereczyn.

B. Źródła drukowane

1. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu. Wyd. 4. Biblia Tysiąclecia. Pallottinum Poznań Warszawa 1986.
2. J a n P a w e ł II, Encyklika Ecclesia de Eucharistia. Kraków 2003.
3. J a n P a w e ł II, Adhortacja Catechesi Tradendae, W: Adhortacje Jana Pawła II, t. 1. Kraków [bez roku].
4. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallotinum 1994.
5. Sobór Watykański II, Konstytucje, Dekrety, Deklaracje, Poznań 1986.
6. U m i ń s k i J., Historia Kościoła, t 1-2, Opole 1960.
7. T y m o w s k i M., K i e n i e w i c z J., H o l z e r J., Historia Polski, Warszawa 1990.
8. D z w o n k o w s k i R., P a ł y g a J., Za wschodnią granicą 19171993. Warszawa 1993.
9. A f t a n a z y R., Dzieje Rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Ossolineum, [bez roku].
10. B a l i ń s k i M., L i p i ń s k i T., Starożytna Polska, t. 3. Warszawa 1846.
11. S k o b l a M., Dereczyński Dziennik. Mińsk 1999.
12. Catalogus ecclesiarum et cleri archidiecesis Vilnensis pro anno domini 1939. Vilnae 1939.
13. Sobór Watykański II, Konstytucja dogmatyczna o Kościele Lumen gentium, nr 11, s. 114.
14. G ó r n i a k H., Różaniec. Warszawa. [brak roku].


*
*
*
*