> obwód homelski > rejon petrykowski > wieś Dereszewicze (Sławińsk) > Dwór Kieniewiczów
Dereszewicze (Sławińsk). Dwór Kieniewiczów
Dereszewicze (Sławińsk). Dwór Kieniewiczów

Dwór Kieniewiczów | Dereszewicze (Sławińsk)

Nie istnieje
Rok budowy (przebudowy): XIX-XX
Utracony: > 1941
Współrzędne geograficzne:
52° 6'28.04"N, 28° 15'47.73"E

Albumy zdjęć

Wybrane zdjęcia

Dereszewicze (Sławińsk). Dwór Kieniewiczów

Doroszewicze - dwór Kieniewiczów od strony Prypeci Foto © pszczelarskaoficyna.pl | Data wykonania: ca. 1914

Dereszewicze (Sławińsk). Dwór Kieniewiczów

Dwór od strony podjazdu.
Rys. K. Kieniewicz
(Roman Aftanazy
Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom II
Wydawnictwo Ossolineum. 1992) Foto © pszczelarskaoficyna.pl | Data wykonania: ca. 1914

Dereszewicze (Sławińsk). Dwór Kieniewiczów

Salon „czerwony\" Foto © pszczelarskaoficyna.pl | Data wykonania: ca. 1914

Dwór Dereszewicze

Położone w środku pow. mozyrskiego, mniej więcej w połowie drogi między Mozyrzem od wschodu a Pińskiem od zachodu, obszerne dobra dereszewickie rozciągały się w kierunku północ — południe, nad obydwoma brzegami szeroko w tym miejscu rozlanej rzeki Prypeć. Prawdopodobnie wraz z niedalekim Petrykowem było to dawne dziedzictwo Chodkiewiczów, które jako ich fundacja, dostało się jezuitom. Po kasacie zakonu w 1773 r. majątki ich nominalnie przeszły na rzecz Komisji Edukacji Narodowej, faktycznie jednak znaczna ich część dostała się w ręce likwidatorów. W gronie ich był prezes Komisji Rozdawczej Litewskiej, biskup wileński Ignacy Massalski. On właśnie przejął dla siebie klucz dereszewicki. Sukcesorką księdza biskupa została jego bratanica, córka Józefa Adriana i Antoniny z Radziwiłłów — Helena z Massalskich. Helena w początkach XIX w. wyprzedała wszystkie swe majętności i na stałe osiadła w Paryżu. Dereszewicze nabył wówczas Antoni Nestor Kieniewicz (zm. ok. 1822), sędzia ziemski mozyrski, a z czasem także podkomorzy nowogródzki, żonaty z N. Odyńcówną.

Kieniewiczowie, pieczętujący się herbem Rawicz, byli szlachtą mało dotąd znaną i niezbyt zamożną, osiadłą głównie w Pińszczyźnie i w Nowogródzkiem. Jedną z niewielkich posiadłości Kieniewiczów, po uwłaszczeniu obejmującą ok. 160 ha, był Darew w pow. nowogródzkim. Właśnie z Darewa wywodził się Antoni Nestor Kieniewicz.

Opuścił on majątek rodzinny i prawdopodobnie za spłatę otrzymaną od rodzeństwa, a także za posag żony kupił Dereszewicze, w tym czasie zapewne znacznie mniejsze od późniejszych. Przed 1917 r. cały kompleks obejmować miał bowiem powierzchnię 60000 dziesięcin, głównie jednak lasów i nieużytków. W posiadaniu potomków w linii męskiej Antoniego Nestora Kieniewicza, pozostawały Dereszewicze, doskonale z czasem zagospodarowane, aż do traktatu ryskiego.

Feliks Kieniewicz (1802-1863), poseł na sejm w 1831 r., naczelnik powstania powiatu mozyrskiego, około 1825 r., opodal wsi Dereszewicze, na lewym stromym i wysokim brzegu Prypeci rozpoczął budowę dworu, której jednak nie dokończył, gdyż po upadku powstania zmuszony był emigrować za granicę. Dopiero w 1857 r., korzystając z amnestii powrócił do kraju i osiadł w Mozyrzu. Rozpoczęty przez Feliksa dwór wykończył po dziesięciu latach jego brat Hieronim (ok. 1797 - zm. 1884), chorąży mozyrski żonaty z Katarzyną Horwatt, który ratując dobra od konfiskaty, wykupił Dereszewicze. Doprowadził on do końca nie tylko budowę domu, ale też założył wokół niego piękny park. Wzniósł poza tym w jego obrębie kaplicę z przeznaczeniem podziemi na groby rodzinne.

Spadkobiercą Hieronima Kieniewicza sen. był jego syn, także imieniem Hieronim (1830—1911), marszałek szlachty pow. mozyrskiego i członek organizacji „białych" w 1863 r., żonaty z cioteczną siostrą, Jadwigą Horwattówną z Barbarowa. W początkach XX w. dobra dereszewickie obejmowały dwa wielkie, uprzemysłowione majątki, zarządzane wspólnie przez dwóch synów marszałka: Dereszewicze, w których mieszkał Antoni Kieniewicz (1877-1960) i dokupiony ok. 1839 r. Bryniów, siedziba Hieronima Kieniewicza (1866—1925), żonatego z Adelą Jodko-Narkiewicz, także późniejszego działacza społecznego.

Dwór dereszewicki, zwrócony frontem ku północy, noszący cechy późnego klasycyzmu, wzniesiony został z drewna, na rzucie prostokąta. Był parterowy, w trójosiowej części podwyższony o piętro, w całości oszalowany pionowo deskami, nacinanymi poziomo w ten sposób, aby sprawiały one wrażenie kamiennej rustyki. Zarówno w jego elewacji frontowej, jak i ogrodowej, dominowały trzy akcenty: portyk na osi głównej oraz płytkie ryzality na osiach skrajnych. W elewacji frontowej klasycystyczny portyk tworzyły cztery, ustawione w jednym rzędzie kolumny toskańskie, wykonane z cegły i otynkowane.

Z czasem doszło do jeszcze większego naruszenia symetrii. Wzniesiony przez Antoniego Nestora Kieniewicza budynek dla rozrastającej się rodziny okazał się bowiem w końcu zbyt ciasny. Wobec tego w 1890 r. marszałek Hieronim Kieniewicz po wschodniej stronie dworu dobudował również drewniane, pięcioosiowe skrzydło mieszkalne. Wystrój plastyczny tej części poszerzonego dworu, podobnie jak łączącej go ze starszą częścią trójosiowej galerii, dostosowany został do wystroju domu pierwotnego. W efekcie takiej rozbudowy, dom zyskał wprawdzie szereg dodatkowych pomieszczeń, zatracił jednak swój dawny charakter ładu i harmonii.

Jeśli jednak od strony zewnętrznej siedziba Kieniewiczów zasługiwała jedynie na miano zamożnego dworu, to niektóre jej wnętrza, ze względu na ich wystrój plastyczny, nosiły już wyraźne cechy pałacowe.

Do dworu wiodła długa aleja wysadzana biełodrzewami i włoskimi topolami. Przed bramą wjazdową okrążała ona oryginalną studnię, nakrytą daszkiem, ustawionym na słupach. Między bramą a portykiem domu rozciągał się wielki kolisty trawnik, otoczony żywopłotem ze strzyżonej spirei. Rosły na nim akacje i amerykańska sosna, a z boku, w pobliżu domu — grupy potężnych świerków. Po wschodniej stronie gazonu stał wydłużony, parterowy budynek, także drewniany i dziewiętnastowieczny, kryty czterospadowym dachem z gontów. Mieścił on kuchnie, spiżarnie i mieszkania służby. Po stronie zachodniej dopiero w 1900 r. wzniesiona została jednokondygnacyjna oficyna, świetnie zharmonizowana z architekturą głównego domu mieszkalnego, a nawet sprawiająca wrażenie budowli starszej od niego.

Przestrzeń między domem a brzegiem Prypeci pokrywał taras ziemny, rodzaj wirydarza kwiatowego, poprzecinanego ścieżkami i grzędami rezedy, petunii, werweny, goździków i róż szlamowych. Z boku, po prawej stronie rósł okrągły kasztan, otoczony dokoła ławeczkami.

Park krajobrazowy o powierzchni ok. 8 ha, zapoczątkowany przez Hieronima Kieniewicza sen., a rozszerzony i szczególnie pielęgnowany przez jego synową, Jadwigę Kieniewiczową, ciągnął się stosunkowo wąskim pasmem długości ok. 1 km pomiędzy traktem prowadzącym z Turowa do Petrykowa a urwistym brzegiem Prypeci i jej starą odnogą.

Prawie na końcu parku, nad samą Prypecią, stal drewniany, piętrowy pawilon, w dolnej części obudowany, w górnej nakryty spiczastym dachem, wspartym na biało lakierowanych kolumnach, zw. „belwederem". Podziwiać stąd można było głównie szeroko rozlane koryto Prypeci, jej odnogę i sosnowy lasek, rosnący na pagórku. Po tej samej stronie, ale niemal przy trakcie, leżał cmentarz rodzinny Kieniewiczów, z kaplicą wzniesioną w połowie XIX w. w stylu neogotyckim o wyniosłej fasadzie, zwieńczonej trzema szczytami.

Jesienią 1917 r. dwór dereszewicki został splądrowany i obrabowany. W 1918 r. doprowadzony do stanu używalności, choć w innym charakterze, istniał jeszcze w okresie międzywojennym. W czasie drugiej wojny światowej został całkowicie zniszczony. Ocalały jedynie szczątki parku.

Według: Roman Aftanazy
Dzieje rezydencji na dawnych kresach Rzeczypospolitej. Tom II
Wydawnictwo Ossolineum. Wrocław. 1992

Wiadomości