> obwód witebski > rejon dokszycki > wieś Berezyna > Kościół Św. Trójcy
Berezyna. Kościół Św. Trójcy
Berezyna. Kościół Św. Trójcy

Kościół Św. Trójcy | Berezyna

Nie istnieje
Rok budowy (przebudowy): 1682
Utracony: > 1900
Współrzędne geograficzne:
54° 54'46.98"N, 28° 11'14.63"E

Albumy zdjęć

Wybrane zdjęcia

Berezyna. Kościół Św. Trójcy

Foto © radzima.org | Data wykonania: ca. 1910

Bierezino - klasztor bernardynów i parafia p.w. Trójcy Przenajświętszej

Parafia w dekanacie połockim.
Bardzo prawdopodobne jest zorganizowanie już na pocz. XVII w tym terenie katolickiej administracji, ponieważ m.in., że w 1653 r. pobierano z dóbr kościelnych Berezyno podatek od 11 dymów, co dawało sumę 16/15 zł. Była by to wiec pierwsza wzmianka o istnieniu tu parafii jeszcze przed wojna moskiewską, natomiast kolejne dane to informacje w dokumentach Synodu Sapiehy, jaki odbył się w roku 1669, gdzie przy zestawieniu kościołów diecezji wileńskiej wyliczonych, że w składzie dekanatu połockiego, figuruje już parafia Bierezina.

Kościół i klasztor bernardynów.
W roku 1682 Konstanty Władysław Pac wystawił z własnych funduszów w miasteczku Bierezino niewielki drewniany kościół o wymiarach 27,5 łokci długości i 13,5 szerokości wraz z zbudowanym, równie z drewna, klasztorem i ofiarował go Bernardynom.
Świątynia p.w. Trójcy Świętej zasłynęła z posiadania niedużych rozmiarów obrazu Matki Bożej znalezionego na pobojowisku po bitwie z Moskwą pod Połonką, który czczony był jako Cudowny Obraz. Klasztor został uposażony bardzo hojnie z dochodów majątków fundatora w samej Berezynie i okolicznej Wilejce.

Klasztor na terenie parafii Lepiel.
Zachowały się zapisy z ok. 1700 r., odnośnie klasztoru bernardynów, kiedy znajdował się on na terenie parafii Leple, umieszczony w dokumencie wizytacyjnym jako dopełnienie pod nazwą: Visitatio Ecclesiae Berezynensis, gdzie mowa o tym, że mieszkało tu wtedy 4 kapłanów i 1 brat zakonny.

1738 – gwardianem o. Michał HUBICKI OFM.
Przylegający do kościoła, drewniany klasztor z biegiem lat poddawany był licznym przebudowom i powiększeniom, i tak wiadomo, że w 1738 r. wybudowano nowy budynek klasztorny, który opisano w czasie jednej z wizytacji jako: „klasztor długi 41 łokci, szeroki 18 ½ łokcia.” W 1772 klasztor liczył 3 kapłanów i 2 braci zakonnych.

1782 – gwardianem o. Melchior KOZŁOWSKI OFM.
Podobny zakres darowizny dla klasztoru, w zamiast za świadczenia liturgiczne, miało np. uposażenie z 1786 r., wystawione przez sędziego ziemskiego Michała Śliźnia, dla „Bernardynów Bierezińskich” na sumę 2300 złp.

1794-1797 – gwardianem o. Sylwester KOBYLIŃSKI OFM.
W tym czasie miasteczko liczyło 520 mieszkańców w 63 domach. Dokument wizytacji dziekańskiej B-1796 stwierdza, że kościół był: „drewniany postawiony RP 1682 oporządzony tarczycowymi deskami, gontem nakryty. Sufit podbijany tarczycami cały we wzory malowany z dwiema wieżyczkami z przodu i facjatką, kopułę także nad prezbiterium mający. Okien 6, drzwi 2.” W roku 1796, w czasie wspomnianej wizytacji dziekańskiej zaznaczono, że było tu już 8 zakonników.

1799 – gwardianem o. Maksymianus BORYCZEWSKI OFM.
Od stycznia 1797 r. była tu już parafia rzym.-katolicka, co potwierdza zestaw zachowanych ksiąg metrycznych (w roku 1829 wizytator zapisał o przechowywanych przy kościele księgach metrycznych z lat 1798-1821 r.).

1801 – gwardianem o. Liberiusz JOCHO OFM.
Nazwisko gwardiana znamy z zapisu w księdze wizytacji jaką podpisał w lutym 1801 r. W tym czasie istniała przy kościele, na przełomie XVIII i XIX wieku, „bursa dla uczniów”.

1802-1805 – gwardianem o. Makary SZYMANKOWICZ OFM.
W 1802 r., w tutejszym klasztorze mieszkało 8 zakonników, a parafie liczyła ok. 1000 osób. Zachował się opis kościoła i klasztoru z pocz. XIX wieku, gdzie czytamy, że kościół był „gontem kryty, wokoło tarcicami oszalowana starą, mający w sobie kopułę jedna wielką, drugą pośrodku, trzecią małą nad Prezbiterium z Krzyżami Żelaznymi, w których Dzwonów pomieszczono 3.”

1810-1817 – gwardianem o. Epifani WIDUCKI OFM.
Wiadomości o tym przełożonym czerpiemy na podstawie listu do biskupa z 1810 r., gdzie podpisał się jako: „przeor et Curatus C-ntus Berezin (...) Ord. M Obser (...).” W roku 1816 w klasztorze mieszkało 5 zakonników.

1820 – gwardianem o. Hipacjusz MARTUSZEWSKI OFM.
Na terenie parafii w tym czasie [1820 r.] było 167 domów katolickich, mieszkało w nich „przystępujących do sakramentów” 945 osób oraz „niesposobnych do sakramentów” 234 osób, co dawało liczbę 1179 osób rzymsko-katolickiego wyznania.

1822-1826 – gwardian o. Honoriusz STAREWICZ OFM.
Gwardianem konewntu i prezydentem parafii był o. Honoriusz Starewicz podpisujący się tytułem: „Prezydent Klasztoru Berezyńskiego XX Bernardynów”.

1827-1829 – gwardianem o. Leon GAJEWSKI OFM.
Co do liczebności parafii i statystyki udzielonych sakramentów, to wiadomo że w 1828 r. było 909 parafian spowiadających się i 226 nie spowiadających tj. razem: 1135 katolików.

1830 – gwardianem o. Cyprian WOLNIEROWSKI.
Po decyzji rządu o likwidacji klasztoru bernardyńskiego [1832 r.] parafia funkcjonowała jako diecezjalna. Prawdopodobnym jest jednak, że urząd proboszczów przez jakiś czas [chyba do 1842 r.] spełniali bernardyni.

1841-1857 – proboszczem ks. Tadeusz ROGOWSKI OFM.
W roku 1842 parafia liczyła 2045 osób, co wcale nie było dużo zważywszy na zajmowany obszar, gdyż była rozciągnięta: „na linii wschód-zachód na długości siedmiu mil, na linii południe-północ na długości osiemnastu mil”. Filią tej parafii była kaplica w Dolcach Małych. Wikarym w tym czasie jest ks. Kazimierz Krassowski. Z późniejszego czasu zachowały się odpisy księgi metryk z 1850 r. , z których wynika, że wikarym parafii był wtedy o. Paweł Birutowicz . Natomiast parafia wyglądała na dosyć żywą, bo w okresie od 3.II do 5.XI udzielono 41 chrztów, ale tylko 5 ślubów .

XI.1859-1866 – proboszczem ks. Antoni MICHALIS.
Na podstawie dokumentów wizytacji w 1867 r. wiadomo nam o przeprowadzonym w 1861 r. remoncie w kościele, dotyczył on prac „z zewnątrz i wewnątrz.” Na stanie kościoła były organy pozłacane o 10 głosach kupione w 1841 r. za 195 rubli przez parafian, dbano o nie dosyć dobrze bo ostatni remont przeprowadzano na tym instrumencie w 1859 r.
Proboszcz poddawany był licznym represjom, aresztowany w roku 1863 i ponownie w 1866 , kiedy to po umieszczeniu go w więzieniu do parafii przysłano nowego kapłana. Przeżyć mu było dane także zamknięcie we wrześniu 1865 r. kaplicy w Dolcach Małych i przerobienie jej na cerkiew.

1866-X.1870 – proboszczem ks. Bolesław SOMKOWICZ.
Według wiadomości zawartych w dokumencie wizytacyjnym z 1867 r. wikarym był 66 letni ks. Paweł Birutowicz który mieszkał nie przy kościele , ale na terenie parafii w swoim folwarku Rudno. Parafia liczyła 1699 wiernych.
Przy kościele nadal wznosiła się dzwonnica o 3 dzwonach, natomiast budynek plebani był tym samym zbudowanym z drewna sosnowego klasztorem (lub jego częścią), nakryty gontem.

X.1870-1873 – proboszczem ks. Adolf GORBATOWSKI.
Prawdopodobnie po tym kilkuletnim okresie urzędowania w tej parafii ks. A. Gorbatowski obejmując nową stanowisko, tym razem posadę proboszcza w Dokszycach, i przeprowadza się tam a kościół w Bierezino został uznany filialnym, gdyż nie przysłano na jego miejsce zastępcy. Ten stan rzeczy mógł przeciągać się do roku 1876, bo w dokumencie z 1906 r. pisano: „około 30 lat temu nasz kościół był pozbawiony samodzielności (...). Tak było przez 14-15 lat kiedy to jako filialny obsługiwany był przez proboszczów z Dokszyc. ”

1874-1890 – parafia filialna Dokszyc
Określenie, że Bierezyno stanowi parafii bez kapłana zawarto w katalogu prezentującym dane w oparciu o wiedze z rok 1881, gdyż podano zamiast nazwiska proboszcza słowo: „vacat”. Natomiast samo miasteczko należy do dosyć dobrze zaludnionych: w 1886 r. było tu 520 mieszkańców i liczba ta wciąż wzrastała skoro za kilka lat było tu ponad 700 osób.

1890-1905 – bez kościoła [parafia pod opieką proboszcza Dokszyc].
Na podstawie niektórych danych wypada przyjąć, że kościół istniał tu do 1890 r. W tym czasie mieszkający na tym terenie katolicy korzystali z pomocy sąsiednich parafii, przede wszystkim z Lepiela oraz do Sieliszcza.

1905-1909 – starania o budowy nowej świątyni.
Po wydaniu ukazu o tolerancji religii z 1905 rozpoczęto starania o budowę nowej świątyni. Inicjatorem tego działania miał być tutejszy parafianin, ks. Antoni Żyźniewski , W marcu 1907 r. Komitet budowy kościoła został potwierdzony przez Konsystorz Mohylewski jaki zatwierdził też jego władze, wyznaczając: przewodniczącym K.I. Sipayłło.
Nieco łaskawszym okazał się w tym czasie los dla kaplicy w Dolcach Małych, gdzie dnia 17.VIII.1908 r. miński gubernator wydał zgodę na powrót świątyni do katolików.

1910-1917 – budowa nowego kościoła czyli odrodzenie parafii.
10.X.1910 r., dokonano kamienia węgielnego. Wielką pomoc przy gromadzeniu środków finansowych na budowę kościoła odegrał wspomniany już ks. A. Żyźniewski, jaki zbierał składki na Podolu, Ukrainie i Wołyniu. Natomiast w 1912 r. nawiedził ten teren abp W. Kulczyńskiego. W 1912 r. pojawił się jako wikary, ks. Józef Purzycki.

1918-1922 – obsługa przez ks. Antoni BORYSEWICZ
Ciekawą informacje o istnieniu w tej miejscowości świątyń chrześcijańskich pozostawili żołnierze polscy, jacy zima 1919 r. stacjonowali w Bierezino. Parę miesięcy później, ok. IX.1920 r., czyli po okresie walk pomiędzy Polakami i Sowietami, tereny te bezpowrotnie już, na okres trzech pokoleń, przechodzą do strefy ateizacji związanej z ideologicznymi ośrodkami państwowymi ZSRR. W tym czasie, w dokumentach kościelnych [R-miń-1922] pisano: „Berezyna, Esia paroch. Adm. (vac)”.

1923-1941 – parafia w ZSRR bez stałego duszpasterza.
Od 1924 roku Bierezino staje się centrum sielsowietu zamieszkałym przez 781 osób. Ponadto w samym miasteczku wybudowano koszary dla pogranicznych wojsk.

1941-1944 – lata okupacji niemieckiej i partyzanckiego terroru.
Prawdopodobnie, dopiero w czasie tzw. „Wypraw misyjnych”, podjętych w 1941 r. przez duchownych z diecezji wileńskiej po zajęciu tych ziem przez Niemców, można by mówić o odprawianiu nabożeństw w tutejszym kościele.

Po 1945 – likwidacja katolickiej parafii.
Prawdopodobnie sytuacja poszukiwania duszpasterzy katolickich w najbliższej okolicy, mogła trwać także w latach 1944-1945 r., kiedy w Dokszycach mieszkał jeszcze ks. R. Grzegorczyk.

Dziś parafii – „wioska w diecezji witebskiej”.
Od wielu lat nie ma już śladów po murowanych ścianach, pozostało naprawdę niewiele, ale jeszcze w pocz. XXI wieku widoczne były tam schody i pozostałości po fundamentach. Dzisiaj w centrum wioski istnieje natomiast zarośnięty cmentarz katolicki, ze starymi XIX w. nagrobkami. Ponadto w dobrym stanie zachował się też nagrobki na cmentarz w pobliskich Dolcach Małych.