> Віцебская вобласць > Докшыцкі раён > горад Докшыцы > Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы
Докшыцы. Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы
Докшыцы. Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы

Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы | Докшыцы

Выбраныя здымкі

Докшыцы. Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы

Бакавы фасад Фота © С. Рамановіч |

Докшыцы. Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы

Галоўны фасад Фота © С. Рамановіч |

Докшыцы. Царква Покрыва Прасвятой Багародзіцы

Здымак пач. XX ст. Фота © С. Рамановіч |

Першае ўпамінанне ў гістарычых дакументах аб існаванні праваслаўнага храма ў Докшыцах адносіцца да 1514 года. Пра яго мы чытаем у кнізе Яўстафія Тышкевіча “Opisanie powiatu Borysowskiego” выдадзенай у 1847 годзе ў Вільні на польскай мове. Там напісана: “Докшыцкая царква драўляная, у імя святых Казьмы і Даміана, ніякіх дакументаў не мае. У Лагойскім архіву маюцца дадзеныя, што докшыцкая царква была адной з тых, якім князь Канстанцін Астраградскі (Астрожскі) ў 1514 г. перадаў землі». Такім чынам, ёсць пэўныя дакументальныя падставы святкавання праз дзевяць год 500-годдзя заснавання праваслаўнай царквы ў горадзе Докшыцы. У архіўных дакументах за 1796 год няма ніякіх звестак пра Докшыцкую царкву. Гэтыя звесткі з’яўляюцца ў дакументах 1840 года.

Гістарычная загадка

Будаўніцтва першай каменнай царквы ў "заштатном городке Докшицы" пачалося ў 1863 годзе на сродкі ўлад пасля таго як, агледзеўшы старую драўляную царкву цудатворцаў Казьмы і Даміана, генерал Мейер даў заключэнне аб яе поўнай непрыгоднасці для далейшага выкарыстання. Усе разумелі, што працэс будаўніцтва будзе доўгім, таму было вырашана разабраць стары храм і на хуткім часе пабудаваць новы драўляны, каб вернікам было дзе маліцца. Месца для яго выбралі ля агульных каталіцка-праваслаўных могілак на вуліцы Даўгінаўскай і далі імя Евангеліста і Апостала святога Іаана Багаслова. Зараз тут на месцы старых могілак пабудаваны касцёл.

Існуе паданне, што разабраць царкву не знайшлося ахвотнікаў не толькі сярод праваслаўных, але і католікаў. Лічылася за вялікі грэх. Зрабіць гэта рашыўся толькі габрэй са сваёй брыгадай. Каменны храм будаваўся вельмі доўга – па меры паступлення грашовых сродкаў з казны. Як сведчыць “Летапіс Докшыцкай царквы”, які пісалі свяшчэннікі, што служылі на той час у царкве, напрыклад, у 1874 годзе на дабудову было выдзелена 3.902 рублі 52 капейкі. На жаль, “Летапіс...” не дае звестак, дзе размяшчаўся гэты першы каменны храм, імя якога святога насіў. Не ўдалося высветліць з запісаў і далейшы лёс храма. Таму гістарычнай загадкай застаецца пытанне – чаму ў Докшыцах 2 жніўня 1900 года “совершена закладка новой каменной церкви на средства казны во имя Покрова Пресвятой Богородицы, на подаренном городом плацы, против домов Ткаченко, и в том же году выложен фундамент”.

Так запісаў у "Летапісе..." свяшчэннік Мікалай Пляшчынскі, які з лютага 1900 года служыў у Докшыцкай царкве, змяніўшы Луку Багданоўскага. Гісторыя захавала яшчэ некалькі імёнаў бацюшкаў, якія служылі ў Докшыцах у ранейшыя гады. 3 1840 па 1845 — Аляксандр Шостак, затым Mixaл Страгановіч, яго змяніў Канстанцін Тамаровіч. Багданоўскі прыйшоў у 1875 годзе. На той час гэта былі адукаваныя людзі, якія аказвалі вялікі ўплыў на ўсе бакі грамадскага жыцця. Што значыць адно напісанне "Летапісу Докшыцкай царквы”, першы запіс у якім пазначаны 1868-ым, апошні 1919-ым гадамі. Летапісы пачалі весці па загаду Яго імператарскай вялікасці "с внесением во имя... историкостатистических описаний церкви и прихода, всех замечательных местных событий... приходские летописи... могут послужить с течением времени, материалом для истории Церкви и отечества.” Гэты бясцэнны для гісторыі дакумент, з якога можна пачэрпнуць звесткі не толькі аб цэрквах, але і насельніцтве, школах, ураджаі, надвор’і і г. д., нашага краю, на працягу амаль 60–ці гадоў, зараз знаходзіцца ў прыватных руках у Менску.

Новая царква

У 1903 годзе пабудова новай царквы была поўнасцю завершана. Агароджу з двух бакоў вуліц Мікалаеўскай і Аляксандраўскай (сённяшніх Ленінскай і Піянерскай) паставілі на сродкі прыхаджан. 28 верасня (па старому стылю) адбылося асвячэнне храма благачынным Мікалаем Пляшчынскім пры ўдзеле свяшчэннікаў іншых парафіі. У гэтым жа годзе адкрыліся сучасныя гарадскія могілкі.

У 1906 годзе Мінская духоўная кансісторыя дазваляе драўляную царкву Св. Іаана Багаслова перанесці з могілак на Полацкую вуліцу (вул. М.Горкага). Гэта невялічкая царква дзейнічала да 1960-х гадоў. Зараз у яе будынку размяшчаецца адно з памяшканняў Дома рамёстваў.

1914 год увайшоў ў гісторыю Свята-Пакроўскай царквы прыездам Яго праасвяшчэнства епіскапа Мінскага i Тураўскага Стэфана Кульчыцкага, якога разам са світай сустракалі вельмі пышна. Акрамя Докшыц, Уладыка ў гэты ж дзень наведаў храмы у Слабадзе i Гнязділаве.

Рэвалюцыя 1917 года дакацілася да Докшыц мітынгамі, на якіх агітатары выступалі супраць царквы. Практычныя дзеянні супраць яе началіся у 1919 годзе, калі рэўкамісія забрала метрычныя кнігі. Пры Польшчы Свята-Пакроўскі храм рамантаваўся два разы. У 1930 годзе намаганнямі Пляшчынскага і прыхаджан драўляная агароджа была заменена на каменную, а ў 1934 годзе да прыезду архіерэя Віленскага і Лідскага Феадосія каменная агароджа была пастаўлена з боку сённяшніх вуліцы Палявога і ваенкамата. Дзесці з 1928 года, калі пан Прушынскі збудаваў электрастанцыю і асвятліў горад, электрычнае святло было праведзена і ў царкву.

Яшчэ ў 1916 годзе, перад тым, як горад занялі немцы, са званіцы былі зняты 4 званы-прыгажуны. Калі яны званілі, сапраўды малінавы звон разносіўся на многія кіламетры. Самы вялікі з іх важыў 20 пудоў. Званы пераправілі на захаванне ў Барысаў. У 20-х гадах Пляшчынскі неаднаразова звяртаўся да бальшавіцкіх улад Барысава з просьбай вярнуць назад царкоўную маёмасць. Але бальшавікі за званы запатрабавалі вялікія грошы, якіх, зразумела, у царквы не было. І да сённяшняга дня былой велічы царкоўная званіца так і не атрымала.

Пад нямецкай акупацыяй

У 1941 годзе, як толькі немцы ўвайшлі ў Докшыцы, амаль адразу забралі ключы ад царквы, а праз некалькі дзён у храм запіхнулі першую партыю ваеннапалонных. Папярэдне дазволілі вынесці аблаткі, царкоўныя рэчы (іконы засталіся на сценах). Людзей ноччу не выпускалі на вуліцу, таму храм апаганьваўся ў прамым сэнсе гэтага слова. Праваслаўныя абабілі парогі, ходзячы з гасцінцамі да каменданта Докшыц і просячы пашкадаваць святыню. Але ваеннапалонных з храма вывелі толькі тады, калі за горадам былі пабудаваны часовыя баракі.

Здарылася гэта ў верасні, і літаральна на наступны дзень у царкве пачаўся рамонт. Усе сталярныя работы, выканаў Дзмітрый Мікалаевіч Чысцякоў. Рэстаўрацыю ікон зрабіў мастак Сяргей Антонавіч Вішнеўскі. Гэты таленавіты чалавек яшчэ неаднаразова рэстаўрыраваў Свята-Пакроўскую царкву. Да 1 кастрычніка рамонт быў закончаны. У гэты дзень благачынны Мікалай Пляшчынскі і шэсць свяшчэннікаў з усяго благачыння ўнова асвяцілі царкву. З гэтага часу службы, як і раней, сталі правіцца кожнае свята. Нямецкія улады хоць і дазволілі карыстацца храмам, але як толькі пайшла пагалоска аб першых партызанах, ключы ад яго забралі і сталі выдаваць старасце толькі на час службы. Становішча змянілася, калі у горад прыйшлі радзівонаўцы. Яны аддалі ключы, некаторыя самі спявалі у царкоўным хоры, а маёр Ясны нават чытаў "Апостала" у час службы. Немцы вярнуліся і зноў устанавілі свой парадак.

У часы “ваяўнічага атэізму”

Адразу пасля вайны у царкве быў праведзены яшчэ адзін невялікі касметычны рамонт. У канцы 40-ых гадоў Мікалай Пляшчынскі, які служыў ў Свята-Пакроўскай царкве амаль паўстагоддзя, уступіў месца свайму зяцю Саве. Праз некалькі год, 19 верасня 1957 года, айцец Мікалай памёр, пахавалі яго на гарадскіх могілках. Пляшчынскі пакінуў самы яркі след у гісторыі Свята-Пакроўскай царквы не толькі таму, што служыў ў ей Богу найбольшы перыяд. Сваім аўтарытэтам самаадданага Божага слугі, адукаванага, добрасумленнага чалавека ён аказваў уплыў на ўсе бакі не толькі царкоўнага, але і грамадскага жыцця.

Пасля Савы у царкве служылі Пётр Бітэль, Мікалай Леднік, Панкевіч, Пётр Хрышчановіч, Расціслаў Сцепуржынскі, Георгій Гаховіч, Валянцін Багаткевіч, Уладзімір Мялешка. 3 1987 года настаяцелем Свята-Пакроўскай царквы з'яуляецца Георгій Мялешка. У гады ваяўнічага атэізму да канца 80-ых існаванне царквы было даволі складаным. Так, у 1950 годзе бацюшка Пётр Бітэль наогул быў арыштаваны органамі НКУС і адпраўлены у лагер. Вярнуўся ён толькі ў 1956 годзе. У канцы 70-ых гадоў Докшыцы наогул маглі пазбавіцца Свята-Пакроўскай царквы. Тагачасны дырэктар музычнай школы Пётр Чайкоўскі прапаноўваў закрыць храм, а ў памяшканні зрабіць канцэртную залу — па прычыне цудоўнай акустыкі будынка. Гэту ідэю ён давёў да ведама тагачасных улад, і толькі цаной неймаверных намаганняў айца Уладзіміра Мялешкі і найбольш актыўных вернікаў храм быў ўратаваны. Зразумела, што паступленні ў царкоўную казну былі на той час зусім невялікія, а падаткі даволі адчувальныя. Таму рамонты практычна не праводзіліся. Толькі уладзімір Мялешка зрабіў электрычнае асвятленне ў царкве, якога яна была пазбаўлена з 1943 года, і пачаў пазалоту іканастаса.

Але наступілі лепшыя часы. Георгій Мялешка зрабіў найбольш буйны за апошнія дзесяцігоддзі рамонт царквы, у час якога быў адноўлены роспіс храма. Выканаў гэтую вялікую, вельмі працаёмкую работу наш зямляк, вядомы мастак Віктар Маркавец. Паўгода правёў мастак на рыштаваннях пад самым купалам царквы. Ніхто з памочнікаў святара не рызыкнуў падняцца да яго наверх. Іншы раз даводзілася прывязваць сябе да столі, каб выканаць тыя ці іншыя работы. Маці, Софія Аляксандраўна, хапалася за галаву, калі бачыла, у якіх умовах працуе сын. А той быў нібыта апантаны, пакуль не скончыў свой роспіс.

Пазней Георгій Мялешка яшчэ некалькі разоў праводзіў невялічкія касметычныя рамонты, зрабіў электрааацяпленне храма. Калі гарадскія ўлады пачалі работы па добраўпарадкаванні горада, вакол царквы з боку райваенкамата і вуліцы Палявога была ўстаноўлена новая, капітальная агароджа замест старой, якая да гэтага часу за паўстагоддзе амаль разбурылася.

Мікалай Чысцякоў


Год пабудовы (перабудовы): 1900-03
Каардынаты:
54° 53'30.64"N, 27° 45'57.73"E

Фотагалерэі