> Віцебская вобласць > Міёрскі раён > вёска Галомысла > Царква Святога апостала Іаана Багаслова
Галомысла. Царква Святога апостала Іаана Багаслова
Галомысла. Царква Святога апостала Іаана Багаслова

Царква Святога апостала Іаана Багаслова | Галомысла

Год пабудовы (перабудовы): < 1749 (1), 1776 (2), 1829 (1840?) (3)
Каардынаты:
55° 31'59.51"N, 28° 5'58.91"E

Фотагалерэі

Выбраныя здымкі

Галомысла. Царква Святога апостала Іаана Багаслова

Царква Святога апостала Іаана Багаслова ў Галомысле Фота © Иван Бай | Дата: 09.06.2018

Галомысла. Царква Святога апостала Іаана Багаслова

Агульны выгляд Фота © Jurasikt http://www.panoramio.com | Дата: 2012.10.22

Галомысла. Царква Святога апостала Іаана Багаслова

Фота © Jurasikt http://www.panoramio.com | Дата: 2012.10.22

Са справаздачы за 1810 г.
Адміністратар Ян Паўлоўскі, узрост – 41 г., святаром – 8 г., настаяцелем – 6 г.
Вікары – Ігнат Адамовіч, узрост – 47 г., святаром – 22 г., служыць у царкве – 22 г.
У ксяндза Ігната Адамовічабылі сыны: Язэп 20 г. і Тадэуш 8 г.
У царкве прыслужвалі:
Ян Савіцкі – нежанаты, 21 г.
Яго браты Аляксандр (14 г.), Антон (9 г.), Нікадэм (5 г.).
Ян сын Мацея Юзэфовіч, 20 г.
Парафіянаў – 4615.

Галомыльская царква з незапамятных часоў знаходзіцца пры двары ў Мікалаёве пад тытулам Яна Хрысціцеля, з дрэва, нестарая, сцены і дах патрабуюць рамонту. Унутры ўсё прыведзена да ладу стараннямі царкоўнага Брацтва і спонсарствам Мігановіча. Для адпраўкі набажэнстваў маецца ўся неабходная ўтвар.

У 1749 г. царкву наведваў генерал духовы Ялоўскі, афіцыял Бяломскі. У 1777 г. – генерал Чудоўскі, апат Барыса-Глебскі, афіцыял Бяломскі.

Са справаздачы за 1819 г.
Парафіяльная Галомальска-Мікалаёўская царква (драўляная) была збудавана ў 1776 г. Але, як вынікае з розных справаздачаў, уніяцкая царква ў Галомыслі існавала значна раней. Дакладна невядома, хто быў фундатарам храма: паміж сабой у гэтай справе спрачаюцца Вазгірды і Мігановічы, даказваючы, што тыя альбо тыя яе будавалі. Вядзецца таксама размова аб пабудове новай царквы.

Настаяцелем у 1819 г. быў Ян Паўлоўскі, які меў пакліканне да святарства з дзяцінства. Вучыўся ў Рыме, у 1802 г. атрымаў сан святара. Вікарыем – Ян Адамовіч 59 год, сан святара атрымаў у 1788 г.
Парафіянаў – 2118.

Са справаздачы за 1828 г.
Дамоў – 448. Парафіянаў: камунікацыйных 2728 (з іх мужчын 1405, жанчын 1323), некамунікацыйных 1244 (з іх мужчын 631, жанчын 613), усяго 3972 асобаў.

На лацінскі абрад перайшло 22 мужчыны, 23 жанчыны, ці 45 чалавек.

Населеныя пункты, якія ўваходзілі ў склад Галомыльскай парафіі: в. Салова, в.Малькавічы, в.Дуброва, в.Чарапы, в.Каханоўшчына, в.Данкі, в.Шышкі, в.Хеханава, в.Ганебныя, фальварак Ясны, в.Раманава, в.Наваншынцы, в.Пахары, в.Ілаўка, в.Мішэльмонты, в.Саўлукі, в.Латышы, засценак Кавалёва, в.Латушкі, в.Крупенішча, в.Сутокі, в.Паджаддзе, в.Верацеі, в.Курляндзікі, в.Папшулі, в.Сцеміна, в.Мышчына, в.Казлы, в.Ліманоўсія, в.Лыска, в.Сачынкі, в.Гусакі, в.Тачонкі, в.Кухінскія, в.Маскалькі, в.Казёлкі, в.Пазікі, в.Ружовая, в.Рудня, в.Волкава, в.Ціманоўшчына, в.Мікалаеўская Слабада, в.Ніжнія Касабукі, в.Рэдзькі, в.Высокія Касабукі, в.Хведары, в.Вульшчына, в.Арханава, в.Капыльшчына, в.Абіронава, в.Ліпна, в.Аберлакі, в.Мядзелі, в.Будзянкі, в.Баслакі, в.Барсукі, в.Рэдзькава, в.Дзянісава, засценак Баранчыкі, засценак Перавясле, засценак Міронава, засценак Воўкава, в.Дзехцярова, в.Лугаўцы, в.Наргелішкі, в.Далёкія Лугаўцы, в.Падбяржа, в.Хвядосава, в.Архіпаўшчына, в.Салаўёва, в.Стальмакова, в.Глінскія, в.Ткачова, в .Усця, в.Сілкава, в.Акунёва, в.Ліпаціна, в.Рудня, в.Сакалова, в.Мурашчына, в.Талапілы, в.Гмызы, в.Ямна, в.Чарапы, в.Ніжнія Малышы, в.Верхнія Малышы, в.Гастобажы, в.Сініцы, в.Рэдзькі (Балевіча, падкаморыя Быхаўскага павета), Іванава, Буды, Красны Луг, засценак Канцы, в.Дзянісава (Дукшынскага), засценак Кавалёва, в.Сідзяцова, в.Мікольчыкі, в.Бандарцы, засценак Сіцькова, фальварак Сіцькова, засценак Балбекі, в.Самсонкі, фальварак Хвядосава, фальварак Ельня, в.Дварчаны, в.Погары, в.Ткачова, в.Глінскія, в.Саўчонкі, в.Раманаўцы, в.Турчына.

Які далейшы лёс царквы?

У 1829 г. абывацелем Мігановічам была збудавана новая мураваная царква ў Мікалаёве, разваліны якой захаваліся і сёння. Таму вельмі часта яна называлася Галомыльска-Мікалаёўскай. Адбывалася і блытаніна, адны называлі яе Галомыльскай, іншыя Мікалаёўскай, а пасля думалі, што размова ідзе пра розныя цэрквы. Пасля скасавання ўніяцтва ў 1839 г. яна стала праваслаўнай. На жаль, не ведаю па якіх прычынах, ва ўсіх крыніцах згадваецца, што гэтая царква была збудаваная ў 1840 г. Мігановічам ужо як праваслаўная. Але больш дэтальнае даследванне архіваў паказвае, што гэта не адпавядае рэальнасці. Відаць, царкву адмыслова „памаладзілі“. Магчыма, у 1840 г. яна была толькі пераасвечана на праваслаўную, а пасля запісалі, што не пераасвячалі, а асвячалі новую царкву.

Але гісторыя Галомыльскай уніяцкай царквы не скончылася ў 1839 г. Яна мела свой працяг. Ды і тут прыходзіцца канстатаваць, што аб гэтым практычна нічога большасці з нас не вядома.

Вера захавалася?

Пасля таго, як па варварску было знішчана тое, што называлася верай беларуса, яшчэ доўгі час жыла надзея на вяртанне веры продкаў, той, у якой ты быў ахрышчаны. Рабіліся шматлікія спробы жыць у старой веры, толькі вонкава жывучы паводле казённай веры. Але час рабіў сваю справу, адыходзілі ў вечнасць носьбіты ўніяцтва, паволі аб ім знікала памяць. Да гэтага ж далучалася прапаганда сапраўды моцнай імперыі, што гэтая вера была неправільнай і кепскай, а нават адступніцтвам. Нараджаліся новыя людзі, якія ўжо не бачылі, а значаць і не ўяўлялі, што на самрэч было грэка-каталіцкай царквой. І так паволі ў народа знікала памяць аб тым, у што верылі іх бацькі, дзяды...

Так, былі і такія, што жадалі захоўваць вернасць каталіцтву і пераходзілі ў лацінскі абрад. Але гэта было практычна не магчымым.

Бег час. І знікла і гэтая імперыя, што здавалася моцнай, непераможнай, вечнай. На змену яе прыйшла такая ж, здавалася, моцная і непераможная. Нашыя землі, пакуль патрапіць у тую новую, апынуліся пад уладай Польшчы. І тут з’явілася прывідлівая магчымасць адрадзіць веру продкаў.

І вось адзін з прыкладаў, які, спадзяюся, будзе яшчэ ўпісаны залатымі літарамі ў старонку гісторыі роднай зямлі: Галомыльская грэка-каталіцкая царква практычна цераз сто год пасля ліквідацыі адрадзілася.

І тут варта аддаць дань павагі і ўдзячнасці айцу Тэадору Чыстоўскаму. Менавіта ён і распачаў адраджэнне Галомыльскай уніцкай царквы, перайшоўшы ва ўлонне каталіцтва. Будучы настаяцелем Галомыльскай праваслаўнай царквы, прымае каталіцтва і займаецца адраджэннем уніі. Але гэта не было лёгкай справай. Яму сапраўды давялося прайсці крыжовым шляхам, баронячы веру продкаў. Па-сутнасці, застаўшыся без усялякай падтрымкі.

У 1924 г. Галомыльскі прыход становіцца ўніяцкім. Праўда, праіснуе ён не доўга, да 1929 г., калі гэтая царква ўжо будзе перароблена на каталіцкую лацінскага абрада. Ды й пасля гэтага года губляюцца звесткі і аб айцу Тэадору. Сёння складана сказаць, што сталася з ім пасля гэтага, як ён завяршыў свой жыцёвы шлях. Але гэта не так важна. Важна тое, што ён быў, што ён рабіў сваю справу шчыра, самааддана.

Захавалася даволі шмат архіўных звестак, якія сведчаць, наколькі складанай і неўдзячнай была справа адраджэння ўніі ў той час. Перад усім гэта варожае стаўленне праваслаўнага духавенства, якое ніяк не магло прымірыцца з адраджэннем зліквідаванай царквы. Адсюль, за кожным крокам айца Чыстоўскага вяліся назіранні, рабіліся шматлікія перашкоджанні, пісаліся розныя даносы, якія неадпавядалі рэчаіснасці, але мелі мэту зняважыць святара. Да прыкладу прывяду вытрымку з аднаго такога, напісанага Шкунцікаўсім папом (такіх асобаў на жаль я не магу назваць святарамі. – аўт.) Кракоўскім: „Даношу Вам, что пазбаўлены святарскага сану (Сінод Польскай праваслаўнай царквы айца Чыстоўскага пасля пераходу яго ў каталіцтва пазбавіў сана. – аўт.) былы святар Галомыльскай царквы 6 жніўня 1926 г. у Германавіцкім касцёле адправіў службу ва ўсходнім абрадзе, дзякуючы таму, што яго туды запрасіў ксёндз І. Бобіч“.

Так, з гэтага вынікае, што Чыстоўскі меў падтрымку сярод каталіцкага духавенства лацінскага абраду, а праваслаўнае святарства палохаў той факт, што справа ўніі пачала жыць. А далей поп Кракоўскі піша, што пасля багаслужбы святары ўсё ноч прап’янствавалі, в.Вялікае Сяло павянчалі тых асобаў, якія вялі мярзотны лад жыцця і за гэта ён, святар, не мог дазволіць сабе павянчаць гэтых мярзотнікаў у царкве. Калі аналізаваць гэты данос, зразумела, што нічога з гэтага не адпавядала рэчаіснасці, Кракоўскага напалохаў той факт, што Чыстоўскі павянчаў адну сям’ю, якая перайшла на ўніятва, а гэта азначала, што мог распачацца і масавы пераход, бо яшчэ ў той час вера продкаў жыла ў памяці людзей.

Як вынікала са справаздачаў айца Чыстоўскага, на ўніяцкі абрад у яго парафіі перайшло каля 800 чалавек. Гэтая лічба і выклікала перапалох мясцовага праваслаўнага духавенства.

На пачатку дзейнасць па адраджэнні ўніі мела падтрымку і ў каталіцкай іерархіі. Магчыма, яна спадзявалася, што такім чынам будзе лягчэй спаланізаваць беларусаў, бо перавёўшы іх з праваслаўя ў каталіцтва ўсходняга абраду, можна пакрысе будзе і ў заходні. А пасля справа паланізавання будзе зробленай. Але далейшыя падзеі паказалі, што пачаў фармавацца моцны беларускі асяродак, які спалячыць было складаней, чым праваслаўны, бо праваслаўная царква ўвесь час вельмі лёгка прыстасоўвалася пад любую ўладу. І гэтае цудоўна зразумелі.

Захаваліся звесткі, якія сведчаць аб тым, што на пачатку ідэя адраджэння ўніяцтва падтрымлівалася вышэйшым духавенствам. Прывяду некалькі лістоў айца Чыстоўскага, напісаных Віленскаму арцыбіскупу Ялбжыкоўскаму.

Праасвяшчэнны Ўладыка! Справа ўніі, прывядзенне святыні ў належны парадак і маё асабістае жыццё змушаюць звярнуцца да Вашага Праасвяшчэнства з просьбай, аб задавальненні выплаты на ўсё ніжэйпералічанае 1000 злотых. На пачатку на прывядзенне касцёла ў адпаведны выгляд ва ўсходнім стылі я патраціў акрамя ахвяраў 120 злотых. Прывядзенне ж Божага храма ў адпаведны выгляд мае вялікае значэнне ў сэнсе заахвочвання праваслаўных у лона Усяленскай царквы. На месцы толькі ахвярамі знайсці такія сродкі не прадстаўляецца магчымым. А таму ў гэтых адносінах вялікія надзеі даводзіцца ўскладаць на місіянерскія сродкі Святой Каталіцкай Хрыстовай Царквы. Таму маючы гэтую просьбу, з пакорай прашу Ваша Праасвяшчэнства задаволіць яе дзяля карысці Усяленскае Хрыстовае Царквы. Таксама прадстаўляю грашовую справаздачу аб раней выдаткаваных сродках. Прыпадаю да Свяцейшых стоп Вашага Праасвяшчэнства і прашу вашага Архіпастырскага Благаславенства на мае патрэбы па запаведу Госпада нашага Ісуса Хрыста: „Каб усё было адно!“

Ваш пакорны слуга святар Язэп Чыстоўскі, настаяцель Усходне-Каталіцкага касцёла ў Мікалаёве.


Як бачым з ліста, Ялбжыкоўскі нават на пачатку выдаткоўваў грашовыя сродкі на справу адраджэння ўніі.

Яшчэ адзін ліст. Вельмі прашу курыю выдаткаваць 80 злотых на прыезд архімандрыта Марозава. Прыезд айца Філіпа адбудзецца 21 траўня 1926 г.

Варта сказаць пару слоў аб архімандрыце Марозаве. Менавіта ён узначаліў справу адраджэння ўніі і стаў кіраўніком уніяцкай царквы ў Віленскім ваяводзтве, перайшоўшы з праваслаўя ва ўніяцтва. Як бачым, уніяцкая царква нават займела свайго іерарха.

І яшчэ адзін ліст айца Чыстоўскага да Ялбжыкоўскага. Грашовая справаздача настаяцеля Усходне-Каталіцкага касцёла ў Мікалаёве святара Язэпа Чыстоўскага. З 17 снежня 1925 г. да 1 траўня 1926 г. ад курыі атрымана 1150 злотых. Зрасходавана: на мае 3 паездкі ў Вільню і іншыя (Глыбокае) 300 злотых, на ўтраманне двух псаломшчыкаў 350 злотых, расход на рамонт святыні 120 злотых. І засталося незрасходавана 380 злотых.

На жаль, палітычнасць Ялбжыкоўскага ўзяла верх над яго рэлігійнасцю і каталіцкасцю. Спарава ўніі не атрымала далейшай падрымкі. Усё тое, што пачыналася, было зведзена да нуля. Архімандрыт Марозаў вяртаецца ва ўлонне праваслаўя, аб лёсе іншых праваслаўных святароў, якія распачалі адраджаць справу ўніі не захавалася ніякіх звестак. На жаль, не згадваюць аб іх ні беларускія адраджэнцы, ні тыя каталіцкія святары, гадаванцы Друйскага кляштара, заснаванага айцом Матулевічам, што пасля свайго высялення з Друі і з Віленскіх марыянскіх дамкоў на замежжы займаліся справай адраджэння ўніі.

Пасля 1929 г. гэтая царква была перароблена на рыма-каталіцкі касцёл Св. Андрэя Баболі, які пасля вайны быў зачынены. Да нашых дзён ад святыні захаваліся толькі парэшткі сценаў, якія нагадваюць, што тут некалі быў Божы Храм.

І ў заключэнні прывяду яшчэ адзін факт, які сведчыць, што акрамя айца Чыстоўскага былі іншыя святары, якія перайшлі з праваслаўя ў каталіцтва і заняліся адраджэннем уніі. 14 лістапада 1927 г. у народным доме ў Паставах было праведзена мерапрыемства святаром уніяцкай парафіі Уладзімірам Леснабрадзкім. Ён прачытаў рэфераты на тэмы: „Псіхалогія катаў хрысціянаў“, „Крававыя таямніцы місіі“, „Найважнейшыя моманты сёняшняга дня“. Прысутнічала каля 100 чалавек. Сабралі 88,50 злотых на ўніяцкую парафію ў Паставах. А пасля адбыўся індэнцэнт з Пастаўскім праваслаўным папом Кубаеўскім, які нават знішчыў два ўніяцкія абразы. Гэта чарговае сведчанне таго, як праваслаўнае духавенства палохалася адраджэння ўніяцтва.

Аляксандр Адамковіч