> Пскоўская вобласць > Пустошкінскі раён > вёска Вярбілава > Манастыр
Вярбілава. Манастыр
Вярбілава. Манастыр

Манастыр | Вярбілава

Фотагалерэі

Выбраныя здымкі

Вярбілава. Манастыр

Будынак павятовае вучэльні (1-я чвэрць ХІХ ст.) Фота © Міхась Баўтовіч |

Вярбілава. Манастыр

Манастырскі будынак, фрагмент Фота © Міхась Баўтовіч |

Вярбілава. Манастыр

Манастырскі будынак (канец ХVIII ст.) Фота © Міхась Баўтовіч |

Колішні базыльянскі манастыр у Вярбілаве

19 жніўня 1634 году Язэп Корсак, які пазьней займаў пасаду Мсьціслаўскага ваяводы, падараваў “рускім чарняцам, якія прынялі Вунію з Рымскай царквою” свой маёнтак Беразьвечча, каб манахі пасьля ягонае сьмерці стала б жылі тут пры царкве і навучалі просты люд асновам хрысьціянская веры і малітвам, і каб духоўныя службы вяліся паводле рускага ўніяцкага абраду. Апрача Беразьвечча для падтрымкі манастыра Корсак перадаў базыльянам і другі свой маёнтак Вярбілава, таксама Полацкага ваяводзтва. Дарчы ліст быў зацьвержаны каралём Уладыславам IV 30 красавіка 1638 году. Базыльяны надта шанавалі фундатара, праз усе часы ў манастыры на пачэсным месцы вісеў ягоны партрэт, які за саветамі быў перададзены ў Себескі музэй. Захавалася копія з 1643 году інвентара Вярбілаўскае воласьці, што належала Бярэзьвіцкаму базыльянскаму манастыру і была пададзеная ў 1711 годзе ў Полацкі гродзкі суд. Зь цягам часу Бярэзьвіцкія базыльяны заклалі ў Вярбілаве місійную пляцоўку. У 1693 годзе полацкі архібіскуп Гаўрыла Каляда асьвяціў новую, збудаваную тут, царкву.



Манастыр, як філія Бярэзьвіцкага, паўстаў на мяжы XVII i XVIII ст., бо ў фондзе №634 Літоўскай уніяцкай кансісторыі (захоўваецца ў Вільні) дакумэнты датычныя манастыра зьяўляюцца толькі з 1700 г. Як самастойная адзінка манастыр аформіўся толькі пасьля 1772 году, часу першага падзелу Рэчы Паспалітай. Яшчэ ў 1773 годзе старэйшы Бярэзьвіцкага манастыра Геранім Артэцкі перадаваў усю маёмасьць у Вярбілаве старэйшаму Полацкага манастыра Клементу Жабе ў зьвязку “з новай лініяй расейскае мяжы”. Належаў манастыр да Беларускай базыльянскай правінцыі Сьвятога Мікалая. Ягоны матэрыяльны стан быў даволі добрым. У першай чвэрці ХІХ ст. базыльянам належалі 994 фундушовыя душы, гадавы прыбытак складаў 216 рублёў срэбрам. Колькасьць парафіянаў Пакроўскае парафіі ў Вярбілаве складала 306 асобаў.



Пры вярбілаўскім манастыры паводле пастановы 1810 г. функцыянавалі школа й сьвецкая вучэльня, якія ўтрымліваліся коштам прыбыткаў з манастырскае маёмасьці. Цягам 1821-1823 гг. улады намагаліся паставіць пад кантроль працэс навучаньня, дзеля чаго плянавалі перавесьці вучэльню ў павятовы Себеж. Аднак царкоўныя ярархі пачалі хадайнічаць перад імпэрскімі ўладамі аб захаваньні манастыра, як адукацыйнага асяродка. Грэка-ўніяцкая духоўная калегія зьвярнулася да Міністра ўнутраных справаў імпэрыі Блудава з просьбаю, каб з прычыны таго, што Вярбілаўскі манастыр, які мае “самый значительный фундуш, по закрытии находившегося в оном училища для светского юношества, остается почти бесполезным в видах общественного блага, что в означенном, ныне закрывающемся, училище, воспитываются дети и белого Греко – униятского духовенства Себежского, Невельского и др. уездов Витебской губ., что большая часть сих духовных остается без средств воспитания детей своих, будучи не в состоянии, по бедности своей, посылать их в единственное в Витебской губернии уездное училище при Семинарии в Полоцке…” утварыць тут павятовую вучэльню. 23 кастрычніка 1832 г. імпэратар станоўча адрэагаваў на прапанову духавенства. 

На падставе дазволу ўладаў уніяцкі мітрапаліт Язафат Булгак 1 лістапада 1832 г. аддаў загад пачаць навучаньне з 1 верасьня 1833 г. 11 студзеня 1833 г. камісія у склад якой увайшлі сябра духоўнае калегіі ераманах Кансевіч, себескі дэкан Апанас Хруцкі агледзіла будынкі Вярбілаўскага манастыра і прызнала іх прыдатнымі для разьмяшчэньня тут павятовае вучэльні. Меркавалася, што навучацца ў ёй будуць дзеткі грэка-ўніяцкага духавенства Себескага, Невельскага, Люцынскага, Гарадзецкага, Полацкага, Дрысенскага, Сураскага і Вяліскага паветаў. Кіраўніцтву было загадана “содержать в оном на монастырском иждивении до 20 воспитанников из беднейшего Греко – Униятского духовенства”

9 верасьня 1833 году навучаньне пачалі 17 вучняў. Паступова колькасьць навучэнцаў павялічвалася. У справаздачы Духоўнае калегіі Міністэрству ўнутраных справаў ад 28 кастрычніка 1833 году паведамлялася, што “все ученики помещаются в каменном двухэтажном доме, состоящем из шести довольно просторных комнат и одного зала, из коих три назначены для учеников, одна для инспектора и остальные для классов; приходское же училище помещается в одной из ученических комнат, а смотритель и два учителя живут в монастыре. Ученики разделены на два приходские классы и на два отделения уездного училища. Смотритель преподает катихизис, священную историю, учитель Хруцкий, при должности инспектора, - славянскую грамматику и арифметику, учитель Малаховский – географию, российскую грамматику, устав и церковное пение, учитель Лаврентий Щенснович – латинский и польский язык, для преподавания же начальных правил греческого языка назначен ученик высшего отделения Свидерский. Все ученики, кроме сирот, в первый год будут иметь свою одежду…настоятель м-ря иером. Кулик тщательно старается…”. У 1834 годзе колькасьць вучняў дасягнула 25, зь іх 12 навучаліся ў павятовай вучэльні, 10 – у парафіяльнай, 3 - сваім коштам.

У часе візытацыі Вярбілаўскага манастыра ў 1834 годзе літоўскі біскуп Язэп Сямашка адзначыў, што “пища, помещения, учителя весьма хороши [...] одно преподавание Закона Божия найдено не соответствующим требованию духовного училища”. 18 красавіка1836 году Полацкі вікарны біскуп Васіль Лужынскі афіцыйна прызначыў старэйшага манастыра Ігната Куліка рэктарам мясцовае духоўнае вучэльні. У сьнежні 1838 году біскуп Лужынскі дадаткова загадаў адчыніць тут невялікую вучэльню для дзячкоў у колькасьці 8 вучняў. Акрамя пазначаных вышэй манахаў у манастыры знаходзіліся ераманахі Язэп Навіцкі, які 25 чэрвеня 1833 году быў накіраваны ў Санк-Петэрбург дзеля дапамогі мітрапаліту Булгаку, і састарэлы Краскоўскі, якому мітрапаліт 6 красавіка 1836 году прызначыў пэнсію ў памеры 150 руб.

Пасьля скасаваньня Вуніі вучэльня была зачыненая, а манастыр ператвораны ў праваслаўны жаночы. Толькі ў 1900 годзе пры ім зноў адчынілася парафіяльная школка, у якой было 3 клясы, і дзе навучалі асновам матэматыкі і пісьменнасьці. Праіснавала школка да 1910 году, калі была пераведзеная ў суседнюю вёску Алоль. Заштатны жаночы манастыр існаваў да 1917 году. Тут былі цэрквы Покрыва Багародзіцы, Барысаглебская (прыпісаная да полацкага Спаса-Эўфрасінеўскага манастыру) і Параскевы Пятніцы. Апошнімі ігуменямі былі Іларыёна (1900) і Эўфрасіньня (1909, 1914). Абслугоўвалі сьвятары Аляксандар Цьвяткоў, а пазьней Адрыян Хруцкі.

За савецкім часам у будынках спачатку разьмесьцілася школа, пасьля вайны – дзіцячы прытулак, а потым – псыханэўралягічная лякарня. Сёньня тут месьціцца дом міласэрнасьці для састарэлых. Ніводная са згаданых вышэй цэркваў не ацалела.

Міхась Баўтовіч