> Віцебская вобласць > Міёрскі раён > горад Дзісна

Дзісна на мапе

Дзісна - фота і помнікі

Першая пісьмовая згадка: 1461

Магчымыя варыянты:
Дзісна Дисна Dzisna Dzisna Disna Diszna

Каардынаты:
55° 33'44.96"N, 28° 13'17.47"E

Што паглядзець у Дзісне

Гісторыя Дзісны

Дзісна - горад на р. Дзісна пры яе ўпадзенні ў Зах. Дзвіну. За 45 км на Усход ад Мёраў, 12 км ад чыг. станцыі Боркавічы, на аўтадарозе Міёры—Полацк. 2,5 тыс. жыхароў (1993 г.).

Першапачатковае паселішча старажытнай Дзісны знаходзілася на мысе правага берага р. Дзісна (цяпер штучная выспа ў вусці ракі), дзе ў 11 ст. полацкія крывічы, паводле некаторых звестак, пабудавалі невялікую крэпасць — Капец-гарадок (пазней тут пабудаваны Дзісенскі замак). Капец ахоўваў транспартную артэрыю княства, быў гандлёвым цэнтрам наваколля. 3 13 ст. паступова заселены левы бераг Дзісны.

3 1301 Дзісна ў ВКЛ. 3 1500 г. у складзе Полацкага ваяводства. Да сярэдзіны 16 ст. невялікае паселішча. Паводле «Пісцовай кнігі» 1563 г. Дзісна — сяло з 7 двароў на левым беразе Дзісны, насупраць яго — дзяржаўнае ўладанне Капец-гарадок. Дзякуючы свайму стратэгічнаму становішчу — адзін з найважнейшых фарпостаў на Віленскім напрамку. Меў Ніжні і Верхні (па паўвостраве) замкі. Забудову дзядзінца складала некалькі вулачак, у цэнтры быў рынак, у баку — пушкарня, паміж валоў — сажалкі. У час Лівонскай вайны 1558—83 гг. пасля ўзяцця Полацка маскоўскімі войскамі Дзісна прыняла яго абаронцаў. У 1567 г. атрымала герб (выявы трох мураваных вежаў). У 1569 г., калі Жыгімонт II Аўгуст у Любліне падпісаў прывілей на наданне Дзісне магдэбургскага права і новага герба (ладдзя ў блакітным полі), стала горадам. На той час у Дзісне склаліся 2 цэнтры: адзін (правы бераг Дзісны, уладальніцкая рэзідэнцыя) у замку на выспе меў гандлёвую плошчу, жылыя дамы, арсенал, сажалку паміж валоў; другі (на левым беразе ракі, адміністрацыйны цэнтр) меў ратушу, гандлёва-рамесніцкі цэнтр, праваслаўныя Уваскрасення (узгадваецца з 1633 г.), Узвіжанскую і уніяцкую Міхайлаўскую цэрквы, праваслаўныя брацтва. У 1570 г., адпаведна з каралеўскім загадам, у горадзе была адчынена мытніца, у якой бралі пошліны за праход суднаў па рацэ. У 1581 г. пабудаваны парафіяльны касцёл, у 1630 г. — драўляны францысканскі кляштар, ў 1773 г. змураваны на беразе Заходняй Дзвіны (збярогся часткова). У 1649 г. Дзісна вынішчана пажарам. Каля 1669 г. пабудавана Спаса-Праабражэнская царква. У 17 ст. цэнтр староства, гандлёва-рамесніцкі цэнтр, у 1632 г. было 9 цэхаў (кавальскі, мулярскі, слясарны, ткацкі, ганчарны, гарбарны, рымарскі, шавецкі і сталярны), працавалі таксама шкляры, ювеліры, друкары, васкабойнікі, музыканты. У горадзе былі склады іншагародніх купцоў. Прадукцыю рамеснікаў, а таксама сала, хлеб, воск, мёд, рыбу, дзічыну, пяньку і лён вывозілі пераважна водным шляхам у Рыгу, Кралявец, Віцебск, Смаленск і інш. гарады. Адтуль прывозілі дарагія тканіны, карункі, галантарэю. Штогод праводзіліся 3 кірмашы. Цяжкія страты панесла Дзісна ў часы вайны Расеі з Рэччу Паспалітай 1654—67 гг. і Паўночнай вайны 1700—21 гг., эпідэміі чумы ў 1710 г. 15.7.1700 г. Дзісна поўнасцю згарэла, у 1720 г. пажар паўтарыўся. Паводле плана горада сярэдзіны 18 ст., ад цэнтральнай Г-падобнай плошчы ў 3 напрамках (паўночна-заходнім, паўночна-ўсходнім і ўсходнім) цягнуліся рады паралельнх вуліц, што забяспечвала сувязь усіх жылых комплексаў з цэнтрам і прыстанямі. На заходнім баку цэнтральнай плошчы была ратуша, на ўсходнім — царква Уваскрасення.

Пасля першага падзелу Рэчы Паспалітай (1772 г.) зарэчная частка горада адышла да Расеі, горад апынуўся ў складзе дзвюх дзяржаў. Гэта становішча працягвалася да 2-га падзелу Рэчы Паспалітай (1793 г.). З 1795 г. цэнтр павета Мінскай, з 1842 г. Віленскай губерні. У 1897 г. 6,7 тыс. жыхароў, 86 мураваных, 666 драўляных дамоў, 102 крамы, 8 культавых будынкаў, 5 заводаў (2 цагельныя, 2 вапнавыя, гарбарны) і вятрак, на якіх працавала 7 майстроў і 17 рабочых, 2 школы, бальніца, 2 аптэкі. У канцы 19 ст. пабудавана царква Адзігітрыі (на могілках). У 1918—20 гг. занята германскімі, польскімі войскамі. 3 1922 у Дзісенскім павеце Віленскага ваяводства Польшчы. У 1939 г. у Дзісне 6073 жыхароў, 905 дамоў. 3 1939 г. у складзе БССР, з 15.1.1940 г. — цэнтр Дзісенскага раёна. 3 5.7.1941 г. да 4.7.1944 г. акупавана ням.-фаш. захопнікамі, якія ў горадзе і раёне загубілі 4584 чал., у горадзе стварылі лагер смерці. Вызвалена ў ходзе Полацкай аперацыі 1944 г. Горад зруйнаваны, засталося 1200 жыхароў, 55 будынкаў. 3 4.10.1959 г. у Мёрскім раёне. У 1959 г. — 2,5 тыс. жыхароў.

У Дзісне працуюць сярэдняя, музычная школы, школа-інтэрнат, 2 дашкольныя ўстановы, Дом культуры, 2 бібілятэкі, бальніца. Брацкая магіла савецкіх вайскоўцаў і партызан, магілы ахвяр фашызму; помнік Вызвалення ад ням.-фаш. захопнікаў у 2-ю Сусветную вайну. Захавалася замчышча замка сярэдзіны 16 ст., царква Адзігітрыі канца 19 ст.

Крыніца:
Яззп Бунто
Энцыклапедыя гісторыі Беларусі. Т.3.
Мінск, "Беларуская Энцыклапедыя", 1996

Дзісна. : Адметнасці | фота выбраных помнікаў

Каментарыі

Прихожане прихода Андрея Первозванного (Минск) хотят 29 июля совершить паломническую поездку в Ваш храм и поклониться мощам новомученика Константинаю Можно ли узнать Ваши контактные телефоны, С любовью р.Б. Ольга...
Drodzy Państwo!
Poszukuję w Dziśnie cmentarza, bądź miejsca pochówku ,gdzie zostali pochowani w 1943 roku, lub około tej daty, rozstrzelani przez Niemców, /około 30 osób/ mieszkańcy Dzisny i powiatu Dziśnieńskiego.W tej grupie został zabity Stanisław Furs,syn Justyna i Anny z domu Sołtan.Stanisław był Brat...
Ciekawe, co wyjdzie po tym remoncie, pewnie prawosławna cerkiew ......
Nawiążę kontakt z Polakami z Dzisny....
Początek kościoła dotyczy roku 1582, (choć nie wykluczone ze kilka lat wczesniej funkcjonowała tu światynia katolicka) kiedy majatek w Dziśnie ofiarował XX. Jezuitom król Stefan Batory. 1 latach 1583-1630 prowadzili tu oni duszpasterstwo parafialne.
1830-1833 parafie prowadzili franciszkanie konwentualni, istniał tu też klasztor (w 1772 r....