> Віцебская вобласць > Докшыцкі раён > вёска Ходараўка > Мемарыяльны комплекс
Ходараўка. Мемарыяльны комплекс
Ходараўка.  Мемарыяльны комплекс

Мемарыяльны комплекс | Ходараўка

Год пабудовы (перабудовы): 1992
Каардынаты:
54° 55'47.29"N, 27° 35'39.41"E

Фотагалерэі

Мемарыял ахвярам фашызму ў Ходараўцы

У 200 м на поўнач ад Новай вёскі  20 кастрычніка 1992 года быў адкрыты мемарыял ахвярам фашызму - вязням канцлагера Лiбараўшчына і  палонным італьянцам, якія былі знішчаны тут падчас Другой сусветнай вайны.

Ходараўка -  Мэмарыяльны комплекс. Агульны выгляд

Мемарыяльны комплекс у ХодараўцыФота © Кастусь Шыталь

Вясной 1944 г. непадалёку ад ст. Параф’янава, на ўскрайку в. Лiбараўшчына фашыстамі быў створаны канцлагер. Здаровых вязняў адпраўлялi ў Германiю на прымусовыя працы, а ўсiх астатнiх знiшчылi ў бярэзнiку паблiзу фальварка Ходараўка, за 1,5—2 км ад в. Дзядкi. Тут немцы расстралялi 600 вязняў канцлагера Лiбараўшчына. Гэта былі жыхары Бешанковiцкага, Лепельскага, Ушацкага i Бягомльскага раёнаў, схопленыя ў ходзе карнай аперацыі супраць партызан Полацка-Ушацкай, Лепельскай i Бягомльска-Барысаўскай партызанскiх зон.

Агульны выгляд

Агульны выглядФота © Кастусь Шыталь

Калi ў жніўнi—вераснi 1943 г. ў Італii быў скiнуты фашысцкi рэжым Мусалiнi, немцы абяззброiлi iтальянскiя войскi i скарыстоўвалi iх, як ваеннапалонных, на цяжкiх фiзiчных работах. Адна такая каманда са студзеня 1944 г. знаходзiлася на ст. Параф'янава. Iтальянцы працавалi на будаўнiцтве ваенных аб’ектаў грузчыкамi, лiквiдавалi вынiкi партызанскiх дыверсiй на чыгунцы. Iх спасцiг лёс вязняў канцлагера “Лiбараўшчына”. Італьянцам было аб’яўлена, што iх нiбыта адправяць у Iталiю на транспартных самалётах з Сiтцаў. Яны склалi свае рэчы і пад канвоем пайшлi на Новую Вёску. Нiхто з iх не здагадваўся, што iдзе на смерць.

Кампазіцыя 'Жанчыны ў жалобе'

Кампазіцыя 'Жанчыны ў жалобе'Фота © Кастусь Шыталь

Бойню ў Ходараўцы ўчынiлi карнiкi Зондэркаманды-9 СД. Акрамя немцаў там былi i рускiя. У жнiўнi 1977 г. i 4 лiпеня 1978 г. ў Вiцебску адбылiся судовыя працэсы па справе былых катаў з “Зондэркаманды-9”.

Скарочана:
Вітольд Божалка, в. Дзядкі, 1978 год.
Перадрук з кнігі “Памяць. Докшыцкі раён” Мінск, 2004

У пасляваенны час на месцы трагедыі быў пасаджаны бярозавы гай. У 1969 годзе на магілах паставілі абеліск. Пазней у Ходараўцы за кошт італьянцаў быў узведзены мемарыяльны комплекс, які урачыста адкрылі 20 кастрычніка 1992 года. Гэты мемарыял паказвае пакуты людзей, знішчаных нацысцкай таталітарнай сістэмай, чым вельмі адрозніваецца ад савецкіх помнікаў.

Уваход на тэрыторыю комплекса

Уваход на тэрыторыю комплексаФота © Кастусь Шыталь

Уваход у комплекс уяўляе сабой браму ў выглядзе крыжа з датай трагедыі і датай пабудовы помніка (1944 і 1992). Цэнтрам кампазіцыі з’яўляецца выява забітага чалавека, далей стаіць велізарны валун з бронзавай лічбай 800 – менавіта столькі чалавек закатавалі тут гітлераўцы - і мемарыяльнай таблічкай з надпісам на беларускай і італьянскай мовах: “На гэтым месцы ў 1944 годзе нямецка-нацысцкімі акупантамі былі расстраляны 600 жыхароў Рэспублікі Беларусь і 200 ваенна-палонных італьянцаў”. За ім – крыж з польскамоўным надпісам “Jezu, ufam Tobie” (“Езу, спадзяюся на Цябе”). Па баках – бетонныя барэльефы з фігурамі смуткуючых жанчын, якія моляцца на Ружанцы.

Кастусь Шыталь, краязнаўца,
e-mail: ksz@tut.by