> Віцебская вобласць > Докшыцкі раён > мястэчка Крулеўшчына (Каралеўшчына) > Капліца Святога Праабражэння Гасподняга
Крулеўшчына (Каралеўшчына). Капліца Святога Праабражэння Гасподняга
Крулеўшчына (Каралеўшчына). Капліца Святога Праабражэння Гасподняга

Капліца Святога Праабражэння Гасподняга | Крулеўшчына (Каралеўшчына)

Могілкавая капліца ў Крулеўшчыне

Капліца збудавана з дрэва ў 1916 годзе на могілках ва ўрочышчы Дубоўскія каля Крулеўшчыны ў памяць аб пахаваных тут расейскіх жаўнерах, што загінулі ў часе Першай Сусьветнай вайны. Капліца была апісана ў рамане “Гараватка” пісьменніка Кастуся Акулы (у творы зьменены назвы – Крулеўшчына названая Гаці, а Дубоўскія – Дубовічамі).

У 1915 годзе па нашай Радзіме пракацілася чарговая ваенная навала. Першая Сусьветная вайна забрала шмат жыцьцяў, прынесла шмат гора і пакутаў беларусам. Крулеўшчына знаходзілася пад нямецкай акупацыяй нядоўга — у час так званага Сьвянцянскага прарыву германскіх войскаў. Пасьля гэтага доўгі час фронт праходзіў па лініі Дзьвінск-Паставы-Баранавічы-Пінск. Чыгуначная станцыя Сеславіна (менавіта так да 1919 года называлася станцыя Круляўшчызна) стала важным стратэгічным пунктам. У Сеславіна, якраз на месцы сучаснай крамы, стаяў будынак вайсковага шпіталя. Жаўнераў, якія памерлі ад ран у гэтым шпіталі, хавалі на пагорку, які размешчаны за паўтара кіляметра ад чыгуначнай станцыі. Мясцовыя жыхары да сёньняшняга дня называюць гэты пагорак Дубоўскімі, відаць, таму, што на гэтым месцы некалі быў лес, у якім сярод іншых парод дрэў пераважаў дуб. Тут пахавана каля васьмі дзесяткаў расейскіх жаўнераў. У 1916 годзе жаўнеры інжынернай часьці Сібірскага корпуса збудавалі на могілках капліцу Сьв. Праабражэньня Гасподняга. На сьценах капліцы віселі адлітыя з бронзы сьпісы жаўнераў, пахаваных каля капліцы.

Крулеўшчына (Каралеўшчына) - Капліца Святога Праабражэння Гасподняга. Здымак 1942 (1943?) года

Здымак 1942 (1943?) годаФота © Кастусь Шыталь

У часы савецкае ўлады гэтыя сьпісы былі выкрадзеныя – страчаны матэрыял, які ўяўляе вялікую гістарычную каштоўнасьць. У жахлівым стане і самі могілкі. Неяк трапіў мне ў рукі фотаздымак гэтае капліцы, зроблены ў 1942 ці 1943 годзе. Уразіла тое, што могілкі тады ўтрымліваліся ў парадку, магільныя насыпы былі абсыпаны пяском, на кожнай з магілаў стаяў драўляны крыж. Зараз жа яны зараслі кустоўем і травой, магільныя насыпы амаль што зраўняліся з зямлёю, бо, магчыма, ад часоў Другой Сусьветнай вайны ніхто ня займаўся добраўпарадкаваньнем магілаў, у тым ліку і праваслаўныя вернікі з Крулеўшчыны, якія ходзяць да капліцы на набажэнствы. Ужо здараліся выпадкі, калі на месцы пахаваньняў жаўнераў людзі капалі новыя магілы – на гэтым пагорку пасьля вайны з’явіўся грамадскі цьвінтар. Няўжо і ў XXI стагоддзі мы страцім яшчэ адну гістарычную і духоўную каштоўнасць?! Тым больш, што там пахаваны, пэўна, ня толькі расейцы, але ж і беларусы, якія ня па сваёй волі вымушаны былі ўдзельнічаць у гэтай вайне.

Капліца Праабражэння Гасподняга ў Крулеўшчыне

Капліца Праабражэння Гасподняга ў КрулеўшчынеФота © Кастусь Шыталь | Дата: 2011-09-27

Дарэчы, значна адрозьніваўся ад сучаснага і зьнешні выгляд капліцы. Напачатку 1990-х гадоў капліца была значна перабудавана і пашырана, бо пры пабудове яна ня была разьлічана на вялікую колькасць вернікаў. Трэба было як мага хутчэй прыстасаваць памяшканьне пад правядзеньне набажэнстваў, а пра гістарычную і архітэктурную каштоўнасьць ніхто і ня падумаў. Асноўны чацьверыковы аб’ём капліцы мае высокі шатровы дах з выгінам, увенчаны цыбулепадобнай галоўкай. Па восі ўвахода да асноўнага аб’ёму напачатку 90-х гадоў далучаны яшчэ два невялікія прамавугольныя аб’ёмы, накрытыя двухсхільнымі дахамі з рознымі формамі схілаў. Яны значна псуюць знешні выгляд святыні. Іх прыбудова была выклікана патрэбнасцю пашырыць памяшканьне для богаслужбы. На маю думку, трэба ўжо вярнуць капліцы яе першапачатковы зьнешні выгляд – бо гэта наша гістарычная спадчына. Тым больш што нядаўна ў Крулеўшчыне адчынена новая царква Яна Хрысціцеля. Некалькі слоў аб ёй.

Крулеўшчына (Каралеўшчына) - Мястэчка на старых фотаздымках . Будоўля праваслаўнай царквы, 1942 год

Будоўля праваслаўнай царквы, 1942 (1943?) годФота © Кастусь Шыталь

Яшчэ ў 1942 годзе ў Крулеўшчыне было распачата будаўніцтва новай царквы. Вялося яно пад кіраўніцтвам сьвятара Стэфана Бягуна. Месца пад царкву было выбрана на пагорку пры ўездзе ў Крулеўшчыну з боку Глыбокага. Але завяршыць пабудову святыні не давялося. Пасьля вайны недабудаваная царква была разабрана. Пераўтварыць у жыцьцё мару аб новай сьвятыні вернікам Крулеўшчыны ўдалося толькі напачатку XXI стагоддзя. У траўні 2002 года адбылося ўрачыстае асьвячэньне месца пабудовы новай царквы ў імя Іаана Хрысьціцеля, якая за два гады была ўзьведзена ў самай шматнаселенай частцы Крулеўшчыны пры вуліцы Палявога.

Кастусь Шыталь,
e-mail: kastus-sh@mail.ru
Літ.: “Памяць. Докшыцкі раён” Мінск, 2004
“Родныя вытокі” №2 2001 год, №43 2002 год

Выбраныя здымкі

Крулеўшчына (Каралеўшчына). Капліца Святога Праабражэння Гасподняга

Апсіда Фота © Кастусь Шыталь |

Крулеўшчына (Каралеўшчына). Капліца Святога Праабражэння Гасподняга

Капліца на Крулеўшчынскіх могілках Фота © Кастусь Шыталь |

Паведамленні

Год пабудовы (перабудовы): 1916, 1990-x
Каардынаты:
55° 2'16.47"N, 27° 46'49.07"E

Фотагалерэі