> Віцебская вобласць > Докшыцкі раён > мястэчка Крулеўшчына (Каралеўшчына)
Крулеўшчына (Каралеўшчына). Мястэчка на старых фотаздымках

Крулеўшчына (Каралеўшчына) - фота і помнікі

Крулеўшчына

У рэвізіі маёнткаў 1795 года аніякіх звестак пра паселішча Крулеўшчына няма, таму, хутчэй за ўсё, узнікла яно ў 19 стагоддзі на тэрыторыі Порплішчанскай воласці Вілейскага павета Віленскай губерні. Засценак Круляўшчызна пазначаны на мапе 1910 года паміж маёнткам Янушэва і фальваркам Віцантова. Да 1920-х гадоў ён знік з твару зямлі.

У 1902 годзе распачалося будаўніцтва Балагое-Сядлецкай чыгункі. За чатыры кіламетры на паўночны ўсход ад засценку Круляўшчызна, аднак ужо на тэрыторыі Барысаўскага павета Мінскай губерні, была ўзведзена чыгуначная станцыя, што атрымала назоў Сеславіна (у гонар кіраўніка расейскага партызанскага атрада ў вайне 1812 года А. М. Сеславіна). Цяжка сказаць, чаму менавіта такі назоў надалі ўлады станцыі, бо звычайна станцыі мелі той жа назоў, што і найбліжэйшыя да іх паселішчы. Пры станцыі ўзнік пасёлак для чыгуначнікаў, дзе тады пражывалі 79 чалавек. Напачатку 20 стагоддзя планавалася пракладка праз Сеславіна вузкакалейкі з Глыбокага на Воршу, потым Данецка-Балтыйскай чыгункі, аднак ніводзін з праектаў не быў ажыццёўлены.

Капліца Праабражэння Гасподняга ў Крулеўшчыне

Капліца Праабражэння Гасподняга на могілках каля былога засценка Дубоўскія (пабудавана ў 1916 г.) Фота © Кастусь Шыталь | Дата фота здымкі: 2011-09-27

У часе Першай Сусветнай вайны Сеславіна апынулася ў прыфрантавой зоне. У 1915 годзе пракладзена вузкакалейка на Глыбокае, якую палякі перашылі на шырокую каляю, перанесена з Парфенава паравознае дэпо, узведзены электрастанцыя, водаправод. У 1916 годзе на месцы пахавання жаўнераў пры засценку Дубоўскія ля Сеславіна збудавана капліца. Яшчэ адна праваслаўная капліца існавала ў той час на самой станцыі, аднак больш звестак пра яе няма.

Вайскоўцы на фоне чыгуначнага вакзала Крулеўшчына, міжваенны перыяд.

Вайскоўцы на фоне чыгуначнага вакзала Крулеўшчына, міжваенны перыяд.Фота © Кастусь Шыталь

У 1919 годзе палякі надалі станцыі назоў Круляўшчызна. Безумоўна, назоў гэты паходзіць ад назову вышэйзгаданага засценка, хоць ён і не з’яўляецца бліжэйшым паселішчам ад чыгуначнай станцыі. Існуюць тры варыянты назову Круляўшчызна, Крулеўшчына і Каралеўшчына. У часы 2-й Рэчы Паспалітай выкарыстоўваўся назоў Круляўшчызна, да сённяшняга дня так называюць чыгуначную станцыю. Каралеўшчына – беларускі варыянт польскага слова „królewszczyzna”, што ў даслоўным перакладзе азначае “уласнасць караля”. За наданне Крулеўшчыне такога назову выступае пісьменнік Кастусь Акула, які нарадзіўся ў адлеглых на 2 кіламетры ад Крулеўшчыны Верацеях і прысвяціў гэтым мясцінам раман “Гараватка” (у Беларусі гэты твор так і не выдадзены).

Драўляны касцёл у Крулеўшчыне на здымку канца 1930-х гг. (з архіву Крыстыны Кучынскай)

Драўляны касцёл у Крулеўшчыне на здымку канца 1930-х гг. (з архіву Крыстыны Кучынскай)Фота © Krystyna Kuczyńska | Дата фота здымкі: ca. 1937

У 1921 годзе ў Крулеўшчыне пражывалі 245 чалавек, у 1930 годзе – 538, было 116 дамоў. Дзейнічалі электрастанцыя, паравознае дэпо, вадаправод, паравы млын, лесапільня, амбулаторыя, шэраг крам, аптэка, два рэстараны, пякарня, бібліятэка, школа, цагельня. У 1938 годзе быў узведзены драўляны касцёл Сэрца Езуса (знішчаны бальшавікамі ў 1967 годзе). З прыходам савецкіх войскаў Крулеўшчына стала цэнтрам сельсавета. У 1941 годзе пачалася пракладка чыгункі Крулеўшчына – Лепель, якую так і не дабудавалі.

Будоўля праваслаўнай царквы, 1942 год

Будоўля праваслаўнай царквы, 1942 годФота © Кастусь Шыталь | Дата фота здымкі: 1942

У часе Другой сусветнай вайны былі знішчаны ўсе крулеўшчынскія габрэі. Тады на станцыі Крулеўшчына пры праверцы дакументаў схоплены Барыс Кіт, які пазней стаў сусветна вядомым навукоўцам. У 1942 годзе распачалася будова новай праваслаўнай царквы, якая не была скончана. 17 жніўня 1943 года Крулеўшчыну штурмавала “Руская вызваленчая армія” Радзівонава, якая перайшла на бок партызанаў.

Чыгуначны вакзал, збудаваны ў 1950-я гады

Чыгуначны вакзал, збудаваны ў 1950-я гадыФота © Кастусь Шыталь | Дата фота здымкі: 2011-09-27

У паваенны час ў Крулеўшчыне былі ўзведзены жылы пасёлак з трох- і чатырохпавярховых дамоў, цагельны і торфабрыкетны заводы, прадпрыемства па забеспячэнні нафтапрадуктамі. У 1970-х гг. Крулеўшчына “паглынула” суседнія паселішчы Крупскія, Бабічы, Янушэва, Швэплі, Стралкоўскія і стала найвялікшым сельскім паселішчам у Віцебскай вобласці з насельніцтвам каля трох тысяч чалавек. З 1994 пачаў дзейнічаць касцёл, у 2002–2005 гг збудавана праваслаўная царква Св. Іаана Хрысціцеля.

У савецкі час шмат хто хацеў дамагчыся вяртання станцыі назову Сеславіна, у 1962 і 1990 годзе звярталіся з такой прапановай у вышэйстаячыя інстанцыі, якія, аднак, не задаволілі звароты.

Кастусь Шыталь,
e-mail: ksz@tut.by

Крулеўшчына (Каралеўшчына). : Адметнасці | фота выбраных помнікаў

Крулеўшчына (Каралеўшчына).  Вуліцы мястэчка Вуліцы мястэчка

Дом пабудовы 1920-30-х гг. непадалёку ад чыгуначнага вакзала

Крулеўшчына (Каралеўшчына).  У мястэчку У мястэчку

Чыгуначная станцыя і вакзал у Крулеўшчыне. (08.03.2006)

Крулеўшчына (Каралеўшчына).  Капліца Святога Праабражэння Гасподняга Капліца Святога Праабражэння Гасподняга

Капліца Праабражэння Гасподняга ў Крулеўшчыне

Крулеўшчына (Каралеўшчына).  Мястэчка на старых фотаздымках Мястэчка на старых фотаздымках

Жыхары Крулеўшчыны ў прывакзальным скверы, 1960-я гады (?)

Крулеўшчына (Каралеўшчына). : Страчаная спадчына | фотаздымкі

Крулеўшчына (Каралеўшчына).  Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса

Крулеўшчына (Каралеўшчына). Касцёл Найсвяцейшага Сэрца Езуса (1931-37) Касцёл у Крулеўшчыне на даваенным здымку (з Літоўскага дзяржаўнага гістарычнага архіва) Фота © Кастусь Шыталь | < 1939

Крулеўшчына (Каралеўшчына).  Капліца

Крулеўшчына (Каралеўшчына). Капліца (> 1914) Дзесьці тут, паводле старой мапы, стаяла капліца Фота © Кастусь Шыталь

Каментарыі

Moja mama z domu Łukaszewicz (Łukasiewicz) i jej rodzice Olimpia i Stanisław też mieszkali w Królewszczyźnie. Mam pytanie do Pana Rafała Graczyka. Czy pana dziadek Kazimierz Świąder po wojnie nie mieszkał w Szczecinie?...
Bardzo przepraszam Kleofasa Wróblewska była z domu Kosińska....
Na tym cmentarzu są pochowani w czerwcu 1941r rozerwańi przez niemiecką bąbę Kleofasa Wróblewska z domu Lutostańska iJan Wróblewski ,moi dziadkowie Pochowano Ich tam bo to był skrawek Polskiej ziemi Zginęli w pobliżu Kościoła...
Panie Rafale Graczyk, moja mama Janina Orłowska mieszkała w Królewszczyźnie. Wspominała, że zawiadowcą był pan Świątek (oczywiście pomyliła nazwiska, fonetycznie brzmią podobnie),mówiła, że mieszkali nad stacją. Może ma pan jakieś zdjęcia z tamtych stron ? tita1957@interia.pl...
Witam
Mój dziadek Kazimierz Świąder(1906) był przed wojną zawiadowcą stacji w Królewszczyżnie. Moja babcia Jadwiga (1906) była nauczycielką w miejscowej szkole. Moja mama Danuta (1936) urodziła sie w Królewszczyśnie.Mieszkała tam z siostrą Krystyną (1935) i moją prababcią Martyną do końca wojny...

Магчымыя варыянты:
Крулеўшчына (Каралеўшчына) Крулевщина (Королевщина) Królewszczyzna Kruleŭščyna (Karaleŭščyna) Krulevshchina Krulieuszczyna

Каардынаты:
55° 1'19.32"N, 27° 46'39.52"E

Што паглядзець у Крулеўшчыне

Страчаная спадчына


Знайдзі свае карані
Пошук сваякоў і продкаў у Беларусі, Літве, Польшчы