> Віцебская вобласць > Глыбоцкі раён > вёска Беразвечча (Глыбокае) > Забудова ў «Закапанскім» стылю
Беразвечча (Глыбокае). Забудова ў «Закапанскім» стылю
Беразвечча (Глыбокае).  Забудова ў «Закапанскім» стылю

Забудова ў «Закапанскім» стылю | Беразвечча (Глыбокае)

Год пабудовы (перабудовы): 1920-30-x

Фотагалерэі

Выбраныя здымкі

Беразвечча (Глыбокае).  Забудова ў «Закапанскім» стылю

Беразвечча. Некалькі будынкаў доследнай станцыі льнаводства. Выгляд ад захаду. 25.03.2006 Фота © Уладзімір Скрабатун |

Беразвечча (Глыбокае).  Забудова ў «Закапанскім» стылю

Адзін з будынкаў доследнай станцыі льнаводства. Выгляд ад поўдня. 25.03.2006 Фота © Уладзімір Скрабатун |

Беразвечча (Глыбокае).  Забудова ў «Закапанскім» стылю

Адзін з будынкаў доследнай станцыі льнаводства. Выгляд ад поўдня. 25.03.2006 Фота © Уладзімір Скрабатун |

Тое, што ў Беразеччы, у даваенны час, займаліся навуковымі даследаваннямі, я ведаў са школьных часоў. Пра гэта мне распавядаў сусед-старажыл Яўстафій Жук, 1907 года нараджэння. Ён жа сцвярджаў, што на Беразвецкай доследнай станцыі нават буракі спрабавалі садзіць на зіму. Давайце адгорнем старонкі гісторыі на 80 гадоў назад і паглядзім, што, насамрэч, адбывалася ў Беразвеччы.



Дзісненскі павет у міжваенным часе займаў у Польшчы першае месца ў вытворчасці льнянога валакна і льнянога насення, спрычыняючыся да вяршэнства пазіцыі краіны ў свеце. На тым часе Польшча займала другое месца ў вытворчасці валакна і шостае – у вытворчасці насення. Вынікала тое з выдатных кліматычных умоў і ўрадлівых земляў, чым тыя, што былі ў іншых частках краіны. Падобныя вынікі мелі і суседнія паветы: Браслаўскі і Пастаўскі. Ужо ў XVII стагоддзі друйскі лён прэзентаваў найвышэйшую якасць у экспарце на Захад.



Гэтая прычына стала нагодай таго, што Таварыства Льнаводства ў Вільні пастанавіла аб прызнанні станаўлення на тэрыторыі гэтага льнаводчага асяродку навукова-даследчага прадпрыемства па вырошчванні льну, і выбар яго лакалізацыі паў на Беразвечча. На пачатку 1930-ых гадоў паўстала тут інстытуцыя, названая Доследнае Поле Беразвечча з Доследнай Станцыяй як філія Цэнтральнай Льнаводчай Доследнай Станцыі ў Вільні. Заданнем той пляцоўкі было вырашэнне пытанняў з дапамогай навуковых і практычных даследаванняў, якія служаць павышэнню ўраджайнасці і рэнтабельнасці ў вытворчасці льну разам з некаторымі іншымі прадуктамі земляробства.



Гэтая прычына стала нагодай таго, што Таварыства Льнаводства ў Вільні пастанавіла аб прызнанні станаўлення на тэрыторыі гэтага льнаводчага асяродку навукова-даследчага прадпрыемства па вырошчванні льну, і выбар яго лакалізацыі паў на Беразвечча. На пачатку 1930-ых гадоў паўстала тут інстытуцыя, названая Доследнае Поле Беразвечча з Доследнай Станцыяй як філія Цэнтральнай Льнаводчай Доследнай Станцыі ў Вільні. Заданнем той пляцоўкі было вырашэнне пытанняў з дапамогай навуковых і практычных даследаванняў, якія служаць павышэнню ўраджайнасці і рэнтабельнасці ў вытворчасці льну разам з некаторымі іншымі прадуктамі земляробства.

Першае канкрэтнае даследаванне датычыла ўплыву розных відаў угнаенняў і адбору гатункаў найкарыснейшых для дадзеных варункаў. У тагачаснай практыцы не было гатункаў арыгінальных у генетычным значэнні, і вырошчваліся мясцовыя выпадковыя папуляцыі. Мэтай даследаванняў было адшуканне гатункаў больш прадуктыўных і чыстых. У Беразвеччы, па адным зярнятку, прыступілі да высявання на сотках тысяч зерняў льну. Выгадаваныя ў аднолькавых умовах расліны параўноўваліся між сабой. Той дарогай, праз індывідуальную селекцыю, было накрэслена дайсці праз пэўны час да адрозненняў арыгінальных, краёвых, якія найлепей адпавядаюць мясцовым умовам.

Таварыства Льнаводства разам з тым мела намер выкарыстаць беразвецкі асяродак для сваёй арганізацыйнай дзейнасці. Прадугледжвалася развіццё адмысловага навучання земляробаў-вытворцаў льну, снабжэнне іх пасяўным матэрыялам, спецыялізаванымі сельскагаспадарчымі прыладамі, а таксама арганізацыя скупу, і нават пачатковай перапрацоўкі прадукцыі.

Першыя працы, за якія ўзяліся на Доследным Полі ў Беразвеччы, датычылі ўплыву ўгнаенняў і часу севу льну на павелічэнне збораў зерня і льняной саломы. Вынікі тых даследаваннняў паказалі, што ў залежнасці ад разнастайнасці з 1 гектара можна было атрымаць ад 3 да 8 цэнтнераў зерня. Пацвярджалася таксама, што найлепшы вынік дае ранні сеў (канец красавіка – пачатак траўня), пры чым было заўважана, што не ўплываюць на вырошчванне замаразкі, якія сягаюць да – 6 0С. Распачаліся даследаванні ўплыву папярэдніх культур (бульбы, канюшыны, аўса і жыта) на ўраджайнасць льну. Меркавалася, што вынік даследаванняў мусіў быць спраўджаны на працягу шматгадовых перыядаў даследаванняў і назіранняў.

Раўназначна з вышэйназванымі даследаваннямі ўвосень 1930 года распачатыя даследаванні, якія датычылі ўраджайнасці пшаніцы. Даследаванню падлягала 25 гатункаў пшаніцы, на прадмет іх ўстойлівасці да вымярзання і іншых акалічнасцяў ураджайнасці. Гэта было незвычайна важнае мерапрыемства для паўночных паветаў Віленшчыны. Для тутэйшай глебы падбіраліся адпаведныя гатункі збожжа, адмяняліся гатункі, якія прыносілі мала плёну. Далейшым даследаванням падлягала 13 гатункаў жыта; у планах былі даследаванні ўгнаенняў і гатункаў кармавых буракоў, вырошчванне розных кармавых культур, лубіну, і нават прамыслова-лекавых раслін. Акрэсленая вышэй праграма дзейнасці Доследнай Станцыі была, безумоўна, захапляючай, але яна вымагала значных фінансавых укладанняў. Для распачынання працы Дзяржаўны Земляробчы Банк прызначыў субсідыі ў квоце 200 000 злотых. Тэрыторыя Доследнага Поля займала паверхню 50 га і расцягнулася па праваму баку дарогі з Глыбокага на Германавічы і Шаркоўшчыну, якая прабягала праз Беразвечча. У адлегласці каля 400 метраў ад Беразвецкага кляштара павінны былі паўстаць збудаванні Доследнай Станцыі.

Найпершым будынкам была ўзведзена доследная стадола. Першы паверх гэтага ўнушальнага збудавання быў прызначаны для складзіравання льну і іншых гатункаў, а таксама на амалот і даследаванне. На другім паверсе месціўся склад усялякіх насенняў. 13 верасня 1931 года быў аддадзены для ўжытку другі будынак, дзе на першым паверсе размяшчаліся канцэлярыя і пакой для сталых супрацоўнікаў, а на другім паверсе – жыллё кіраўніка прадпрыемства. Кіраваў Станцыяй інжынер Лявон Невяровіч.

Дырэктар Невяровіч перад прызначэннем на пасаду ў Беразвечча меў ўжо значны навуковы досвед у галіне насенніцтва. Нарадзіўся Невяровіч на Свянцяншчыне (цяпер у складзе Літвы), скончыў у 1913 годзе сельскагаспадарчы інстытут у Варшаве. Да 1920 года кіраваў доследнай станцыяй вырошчвання цукровага бурака на Украіне. У 1921 годзе ўзначаліў кіраўніцтва доследнай станцыі ва Улашанаве, што ў Пазнаньскім ваяводстве, якое належала да Таварыства “Пасеў”. Вывеў там улашанаўскае жыта, якое адпавядала глебе Вялікапольшчы. Па ўласнаму жаданню пераехаў у Беразвечча, абы быць як найбліжэй да роднай старонкі, сваёй і жонкі. У наступных гадах быў узведзены двухфункцыянальны будынак, які прызначаўся для абшырнай лабараторыі і склада. Былі там таксама і пакоі для практыкантаў. Паўстала таксама ацяпляемае памяшканне для сушкі льну, абсталяванне для апрацоўкі льняной саломы, а таксама стайня для коняў і стадола для сена. Жывы інвентар складаўся з 4-5 коняў, а таксама вазоў, саняў, брычак, сеялак, малацілак, плугоў, барон і іншага сельскагаспадарчага прыстасавання. Увесь гэты ансамбль збудаванняў быў маляўніча размешчаны непадалёк ад возера Беразвецкага, куды ўваходзіў агарод для вырошчвання гародніны і кветак, атачаў усё гэта плот са штынкетніку.

Сталы персанал, акрамя дырэктара, складаўся з 2-3 інжынераў-асістэнтаў сельскай гаспадаркі, эканома і 2 сталых сельскагаспадарчых работнікаў. Між тым з бліжэйшых вёсак на сезонныя работы наймаліся работнікі, у асноўным кабеты, для прац лабараторных і на полі. Улетку прыязджала на практыку некалькі студэнтаў.

Станцыя развівалася паспяхова, доследы датычылі ў асноўным ільну, але работы, якія выходзілі за гэтыя рамкі, не забараняліся. На базе станцыі пачата навучэнне бракераў і тэхнолагаў льняводства для патрэбаў паўстаючых прадпрыемстваў, якія скупляюць сыравіну і праводзяць далейшую апрацоўку льну. Развівалася супрацоўніцтва Станцыі з агранамічнай службай павету, ставала яна важным асяродкам у гаспадарчай палітыцы цэлага Віленскага ваяводства.

Перспектывы развіцця Доследнай Станцыі Льнаводства закрыліся 17 верасня 1939 года. Новая ўлада на пачатку ўтрымлівала Станцыю, і дырэктар Лявон Невяровіч заставаўся на сваёй пасадзе, прымаючы па роду дзейнасці свайго прадпрыемства прыбыўшых спецыялістаў і навукоўцаў з Усходу.

Нечакана 3 студзеня 1941 года Лявон Невяровіч быў арыштаваны НКВД. Што праўда: у адрозненне ад шматлікіх вязняў турмы, дарога Лявона Невяровіча была самай кароткай. Ад Станцыі Льнаводства да Беразвецкай турмы – усяго некалькі дзесяткаў крокаў. Як паведамляе польскі часопіс “Rocznik Parafii Sw. Krzyza” за 1991/92 гг., са слоў відавочцаў: “Невяровіч Лявон, нар. 1883 г., кіраўнік Доследнай Станцыі Льнаводства ў Беразвеччы, арыштаваны ў студзені 1941 г., замардаваны ў Беразвеччы. Загінуў на Дарозе Смерці з Беразвечча да Улы”.

Сёння на пагорку, што ўзвышаецца над Беразвецкім возерам, стаяць два, досыць дзіўных, будынкі. Дахі ў іх, нібы з кітайскіх пагад. Дамы гэтыя ўзведзены ў “закапанскім” стылі, які быў папулярны ў Польшчы ў канцы ХІХ – першай трэці ХХ стст. Гэта і ёсць колішняя Доследная Станцыя Льнаводства. Праўдападобна, у змененым выглядзе, засталося яшчэ нешта з комплекса вышэйзгаданай Станцыі. Падумалася: вось вам і гатовы музей! Музей льна, ці Музей льнаводства. Беразвечча, так ці інакш, стаіць на бойкай турыстычнай дарозе, што вядзе ў Мосар і Браслаў. Наплыў турыстаў – забяспечаны! Некалі, а я ў гэта веру, будзе адноўлены і беразвецкі манастыр разам з яго цудоўным храмам. Перспектывы вымалёўваюцца някепскія. Адзінае, што можа замінаць арганізацыі музея, – гэта рэальная магчымасць забяспечыць раўназначным жыллём цяперашніх насельнікаў колішняй Станцыі.

Уладзімір Скрабатун
Надрукавана: “Вольнае Глыбокае”,
№15 (315) 13 красавіка 2006 года

 

Паведамленні