> Віцебская вобласць > Полацкі раён > горад Полацк > Нямецкія ўмацаванні часоў 2-й сусветнай вайны
Полацк. Нямецкія ўмацаванні часоў 2-й сусветнай вайны
Полацк.  Нямецкія ўмацаванні часоў 2-й сусветнай вайны

Нямецкія ўмацаванні часоў 2-й сусветнай вайны | Полацк

Выбраныя здымкі

Полацк.  Нямецкія ўмацаванні часоў 2-й сусветнай вайны

Агнявы пункт ля дому Чыгуначная, 33 Фота © Міхась Баўтовіч |

Полацк.  Нямецкія ўмацаванні часоў 2-й сусветнай вайны

Агнявы пункт тыпу Pantherturm III ля дому вул.Ленінградзкая 109а Фота © Міхась Баўтовіч |

Полацк.  Нямецкія ўмацаванні часоў 2-й сусветнай вайны

Карта з пазначэньнем нямецкае абарончае лініі 1944 году Фота © Міхась Баўтовіч |

Падзеі на Ўсходнім фронце (паразы пад Масквой і Сталінградам) прымусілі на пачатку 1943 г. нямецкае камандаваньне сур’ёзна задумацца над далейшай тактыкай баявых дзеяньняў. Стала зразумелым, што аднымі наступальнымі апэрацыямі не абыдзецца і трэба рыхтавацца да абароны занятых тэрыторыяў. У адпаведнасьці з загадам камандаваньня для вузлавых цэнтраў пачалі рэалізоўвацца праекты стварэньня ўмацаваньняў, зьнітаваных у некалькі лініяў абароны. Гэтак для абароны Полацкага вузла былі збудаваныя лініі “Мядзьведзь”, “Пантэра” і “Тыгр”. Першая лінія пралягала за вёскай Гараны, другая, як вядома з паведамленьняў камандзіраў савецкіх частак, праходзіла ў 5-7 км на ўсход ад Полацка. Трэцяя, найбольш трывалая, ішла ад Дзьвіны на поўнач і адцінала ад цэнтру ўсходнюю частку горада.

Сёньня праз больш як 60 гадоў цяжка адшукаць дзе пралягалі траншэі ў поўны рост, дзе знаходзіліся ўмацаваньні зь бярвёнаў, дзе стаялі ўкапаныя ў зямлю танкі, бо гарадзкі краявід значна зьмяніўся. Аднак захаваліся цалкам або часткова каля дзясятка даўгатэрміновых агнявых пунктаў - ДОТаў, якія дазваляюць прасачыць апошнюю лінію нямецкай абароны Полацка. Яны зьяўляюцца помнікамі часоў Другой Сусьветнай вайны, дзе загінула шмат вядомых і невядомых жаўнераў. Пачыналася лінія ад чыгуначнага моста празь Дзьвіну і йшла на паўночны ўсход ўздоўж чыгуначнага насыпу. Дарогу на Віцебск перакрываў агнявы пункт, разьмешчаны насупраць Чырвоных могілак. Далей лінія пралягала па сучаснай вуліцы Суворава, уключаючы збудаваныя пэўна трохі раней 6 бункероў з абодвух бакоў чыгункі вакол вакзалу ў Грамах, што называўся тады Полацк-2. Агінуўшы вакзал, яна перасякала чыгуначную лінію ў бок Нэвеля, і даходзіла да рэчкі Палаты. Далей у лінію абароны была ўлучаная сама Палата аж да былое вёскі Гамэрня, дзе на стромкім беразе стаялі 2 бункеры, якія кантралявалі рух па чыгунцы ад станцыі Полацк-2 у бок Ідрыцы. Па чыгунцы лінія выходзіла да даваеннага месца разьмяшчэньня савецкіх частак Зялёны гарадок, які захінаў Полацк ад поўначы, і далей гублялася недзе ў непраходных балотах.

Паспрабуйма разабрацца ці спраўдзілі сябе гэтыя ўмацаваньні ў часе баявых дзеяньняў. Акружэньне Полацкага вузла было ўскладзенае на 9 дывізіяў 1-га Прыбалтыйскага фронту: 332-ю, 119-ю і 360-ю стралковыя дывізіі 83-га стралковага корпусу 4-й ударнай арміі, 51-ю, 90-ю і 47-ю стралковыя дывізіі 22-га стралковага корпусу 6-й гвардэйскай арміі ды 51-ю, 71-ю і 67-ю гвардэйскія дывізіі 23-га стралковага корпусу 6-й гвардэйскай арміі. Ім, паводле савецкіх зьвестак, супрацьстаялі 6 нямецкіх пяхотных дывізіяў 16-й арміі групоўкі “Nord” (205, 290, 24, 197, 216, 81). Камандаваньне фронту паставіла задачу ахапіць Полацк кальцом і не дазволіць нямецкім часткам адыйсьці на паўночны захад у бок Дрысы. Савецкія гісторыкі пішуць пра разгром 6-ці нямецкіх дывізіяў ( Полоцк: Ист.очерк, Мн, 1987, с.219-220), аднак гэтыя вайсковыя часткі 17.07.1944 прымалі ўдзел у баях ля Росіцы і Бігосава, а пазьней былі ў складзе вайсковай групоўкі ў Курляндыі (Латвія), якая здалася ў палон толькі пасьля падпісаньня акта капітуляцыі Нямеччыны 08.05.1945 г. Значыць задача ўсё ж такі не была выкананая, нямецкія войскі здолелі адыйсьці і неапошнюю ролю ў стрыманьні савецкіх дывізіяў адыграў менавіта гэты ўсходні абарончы пас.

Першымі зь ім сутыкнуліся часткі 47-й дывізіі, якія 02.07.1944 г., пераадолеўшы дзьве абарончыя лініі, увайшлі ў Полацк з боку Віцебска (на дывізію ў гэты дзень прыпадае найбольшая колькасьць палеглых з 9-ці савецкіх дывізіяў). 03.07.1944 г. у адпаведнасьці з плянам камандаваньня пачаўся сынхранізаваны штурм Полацка з паўночнага ўсходу, усходу і поўдня. Найбольшы цяжар выпаў на долю вайскоўцаў, што спрабавалі пераадолець нямецкую абарончую лінію: 119-я дывізія – 40 пахаваных на полацкіх могілках; 51-я стралковая дывізія – 60 пахаваных. Хаця гэтыя лічбы толькі ўскосна сьведчаць пра колькасьць палеглых. Сапрадныя страты несумненна большыя, бо за той самы дзень 03.07.1944 у 47-й дывізіі, як вядома з рапарта камандаваньню, загінула 22 чалавекі, а на полацкіх могілках вядомыя пахаваньні толькі 4-х зь іх. Падобна, што абарончая лінія ва ўсходняй частцы ў зоне дзеяньня 51-й стралковай дывізіі была пераадоленая толькі з адыходам нямецкіх частак. Прычынай жа адступленьня сталася няздольнасьць нямецкіх войскаў ліквідаваць пляцдарм, утвораны часткамі 51-й гвардэйскай дывізіі на паўночным беразе Дзьвіны ў межах горада.

Паўночны ж адцінак абарончае лініі ў Зялёным гарадку нямецкія войскі трымалі даўжэй, даючы магчымасьць эвакуявацца з гораду іншым сваім часткам. Таму 04.07.1944 г. найбольшая колькасьць палеглых прыпадае на 119-ю стралковую дывізію (26 пахаваных), якая намагалася замкнуць кола вакол Полацка з поўначы. Аднак ёй гэта не ўдалося, і Зялёны гарадок яна заняла толькі пасьля адыходу 205-й пяхотнай дывізіі. За стойкасьць пры абароне Полацкага вузла 205-я пяхотная дывізія атрымала падзяку нямецкага камандаваньня. Як відаць баі за Полацк на абарончай лініі былі цяжкімі і для абодвух танкоў стратнымі. Пастаўленыя задачы цалкам ня здолелі выканаць ані савецкія, ані нямецкія войскі.

Міхась Баўтовіч


Год пабудовы (перабудовы): 1943-1944

Фотагалерэі