Homel

Historia Homla

Miasto w południowo-wschodniej części Białorusi, nad rzeką Soż. Jedno z ważniejszych miast przemysłowych kraju. Ośrodek naukowy, kulturalny i handlowy. 501 tys. mieszkańców (1991), drugie co do wielkości miasto kraju.

Posiada dobrze rozwinięty przemysł maszynowy, specjalizujący się w produkcji maszyn rolniczych i obrabiarek, ponadto przemysł chemiczny, elektrotechniczny, metalowy, drzewno-papierniczy, szklarski, przetwórstwa spożywczego.

Siedziba kilku szkół wyższych, w tym założonego w 1969 uniwersytetu. Ważny węzeł komunikacji drogowej i kolejowej. Zabytki: cerkiew Ilińska (XVIII w.), pałac Paskiewiczów (1785-1793), sobór Petropawłowski (1809-1824).

http://portalwiedzy.onet.pl
(A.O.)

Na prawym brzegu rzeki Soż, w miejscu późniejszego zespołu pałacowego Paskiewiczów, w X-XI wieku istniał gród obronny plemienia Radzimiczów, zbudowany z wykorzystaniem jeszcze starszego grodziska z epoki żelaza.

W XI wieku gród należał do Rusi Kijowskiej, a w XII do księstwa czernihowskiego. Jeszcze później stał się stolicą udzielnego księstwa, będąc często przedmiotem rozgrywek pomiędzy sąsiednimi książętami z Kijowa, Smoleńska i Nowogródka Siewierskiego, a także celem ataków Mongołów.

W pierwszej połowie XIV wieku Homel został opanowany przez Litwę. W miejscu starego grodu książęta litewscy zbudowali w XIV wieku drewniany zamek, wielokrotnie później niszczony i odbudowywany.

W 1500 roku ruski książę Siemion Możajski, obdarowany Homlem przez króla Kazimierza Jagiellończyka, zdradził Rzeczypospolitą i przyłączył Homel do Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. Dopiero w 1535 roku gród został zdobyty przez wojska Rzeczypospolitej pod wodzą hetmanów Jerzego Radziwiłła i Jana Tarnowskiego. Homel stał się wówczas siedzibą starostwa.

W 1595 roku zamek homelski został zdobyty przez Kozaków Nalewajki. W okresie powstania Chmielnickiego w 1648 roku zdobył go kozacki oddział Hołowackiego, potem zdobyty przez Kozaków pułkownika M. Nebaby. Po przegnaniu Kozaków przez wojska hetmana Janusza Radziwiłła, w 1651 roku 8 tysięcy Kozaków Nebaby ponownie obległo Homel.

W dniach 6-9 czerwca obrońcy zamku pod wodzą kapitana piechoty zaciężnej Montgomery`ego odparli kilkanaście szturmów Kozaków, którzy zmuszeni byli się wycofać.

Poważne walki toczyły się tu także podczas wojny polsko-moskiewskiej w latach 1654-67, kiedy to zamek był oblegany i zdobyty przez wspomagające Moskwę oddziały kozackie Iwana Zołotareńki i Iwana Neczaja.

Ostatecznie, mocą rozejmu andruszowskiego w 1667 roku Homel pozostał przy Rzeczypospolitej. Dużym i dochodowym starostwem homelskim w XVII i XVIII wieku władali przedstawiciele najmożniejszych rodów, między innymi Sapiehowie i Czartoryscy.

Po pierwszym rozbiorze Rzeczypospolitej Homel znalazł się w granicach Rosji. Caryca Katarzyna II podarowała dobra homelskie feldmarszałkowi P.A. Rumiancewowi.

Grzegorz Rąkowski
„Ilustrowany przewodnik po zabytkach kultury na Białorusi”, Burchard Edition, Warszawa 1997
(A.O.)